# Linux disk doluluk uyarısı: Telegram ve e-posta gönderen bash betiği, systemd timer kurulumu (Ubuntu 26.04, RHEL 10)

> Disk dolup MySQL ya da web servisi durmadan önce haber alın. Bu bash betiği tüm bölümlerde disk ve inode doluluğunu ölçer, eşik aşılınca Telegram ve e-postayla uyarı gönderir, uzun mesajları 4096 karakter sınırına göre böler, DÜZELDİ mesajını sessiz yollar ve systemd timer ile çalışır.

Yayın: 2026-10-07 · Güncelleme: 2026-11-05 · Yazar: sunucu.com.tr Ekibi · Kaynak: https://sunucu.com.tr/blog/linux-disk-doluluk-uyarisi-telegram-eposta-bash-betigi-systemd-timer

Linux sunucularda disk çoğu zaman gece dolar. Sorunu fark ettiğinizde site açılmıyor, veritabanı yazamıyor ya da yedek yarıda kalmış oluyor. Bu rehberde tüm bölümleri tarayan bir bash betiğini adım adım kuruyoruz. Betik eşik aşılınca Telegram ya da e-postayla **linux disk doluluk uyarısı** gönderiyor. Inode doluluğunu da ölçüyor, aynı uyarıyı her çalışmada tekrarlamıyor, sorun düzelince haber veriyor. Uzun mesajları Telegram sınırına göre bölüyor, "düzeldi" mesajlarını da isterseniz sessiz yolluyor. Rehber, sunucusunu kendi yöneten sistem yöneticileri ve KOBİ'ler için hazırlandı.

## Disk dolunca ne olur?

Disk dolduğunda yazma yapan her süreç "No space left on device" hatası alır. Belirtiler genelde dolaylı gelir:

- **MySQL ve MariaDB** binlog, geçici tablo ya da InnoDB dosyalarına yazamaz. Sorgular asılı kalabilir, servis durabilir ve yeniden başlarken tablo onarımı gerekebilir.
- **Web servisleri** günlük ve oturum dosyalarına yazamaz. PHP sitelerinde oturum açılmaz, yüklemeler yarıda kalır.
- **Paket yöneticisi** güncelleme sırasında takılırsa paketler yarı kurulu kalabilir.
- **Yedekleme betikleri** yarım arşiv üretir ve bu çoğu zaman fark edilmez.

Inode tükenmesi de aynı sonucu doğurur. `df -h` boş alan gösterdiği halde dosya oluşturulamıyorsa büyük olasılıkla inode bitmiştir. Milyonlarca küçük oturum dosyası, e-posta kuyruğu ya da önbellek dosyası buna yol açar. Bu yüzden betik yalnız doluluk yüzdesine değil inode kullanımına da bakar.

## Ön koşullar ve desteklenen dağıtımlar

- Ubuntu 22.04, 24.04 ya da 26.04 LTS; Debian 12 ya da Debian 13 (trixie); RHEL 9 ya da RHEL 10 ve bunlara dayanan AlmaLinux, Rocky Linux
- root ya da sudo yetkisi
- `curl` (Telegram için) ve `msmtp` ya da çalışan bir `mail` komutu (e-posta için)
- Sunucunun dışarıya 443 (Telegram) ve 587 (SMTP) portundan çıkabilmesi

Güncel sürümler hakkında kısa notlar:

- **Ubuntu 26.04 LTS** 23 Nisan 2026'da çıktı ve sunucu sürümüne 5 yıl bakım güncellemesi veriliyor. 24.04 kullanıcılarına otomatik yükseltme önerisi 26.04.1 yayımlandığında sunuluyor. Sürüm yükselttiyseniz betiği `--test` ile yeniden sınayın.
- **Debian 13 (trixie)** 9 Ağustos 2025'te yayımlandı, 5 yıl destek alacak ve systemd 257 ile geliyor. Aşağıdaki timer birimleri bu sürümde değişiklik gerektirmez.
- **RHEL 10** 20 Mayıs 2025'te genel kullanıma açıldı. msmtp burada da EPEL deposundan gelir.

Betik yalnız bash, `df`, `awk`, `curl`, `find` ve systemd gibi temel araçlara dayanır, dağıtıma özel bir şey kullanmaz. Yine de araçların davranışı sürümler arasında değişebilir. Bu yüzden kurulumdan sonra aşağıdaki doğrulama adımlarını kendi sunucunuzda mutlaka uygulayın.

Gerekli paketleri kurun:

```bash
# Debian / Ubuntu
sudo apt update
sudo apt install -y curl msmtp msmtp-mta ca-certificates

# RHEL 9-10 / AlmaLinux / Rocky (msmtp EPEL deposundadır)
sudo dnf install -y epel-release
sudo dnf install -y curl msmtp
```

RHEL'in kendisinde (AlmaLinux ya da Rocky değilse) `epel-release` paketi varsayılan depolarda yoktur. EPEL'i Fedora projesinin belgesindeki adımlarla ekleyin.

## Linux disk doluluk uyarısı betiğinin mantığı

Betik her çalıştığında şunları yapar:

1. `df -P -l` ile yerel bölümlerin hepsini okur. `-P` (POSIX biçimi) uzun aygıt adlarının iki satıra bölünmesini engeller, böylece awk sütunları kaymaz. `-l` ağ dosya sistemlerini (NFS, CIFS) atlar. Böylece askıda kalan bir NFS bağlantısı betiği kilitleyemez.
2. `tmpfs`, `devtmpfs`, `squashfs` (snap), `overlay` (Docker katmanları) gibi zaten dolu görünen ya da izlemenin anlamı olmayan türleri `-x` ile dışarıda bırakır.
3. Aynı işi inode için `df -P -i` ile tekrarlar. Btrfs ve vfat gibi inode sayısı bildirmeyen sistemlerde yüzde yerine "-" gelir, betik sayısal olmayan değerleri atlar.
4. Eşiği aşan her bölüm için `/var/lib/disk-uyari` altında bir durum dosyası tutar. Dosya varsa yeni uyarı göndermez, yalnız belirlediğiniz süre dolmuşsa hatırlatma yollar.
5. Doluluk eşiğin belirli bir pay altına inince (histerez) "düzeldi" mesajı gönderir ve durum dosyasını siler. Bu pay olmazsa %84 ile %85 arasında gidip gelen bir disk her 15 dakikada iki mesaj üretir.
6. Bildirim kanallarından en az biri başarılı olmadıkça durum dosyasını yazmaz. Telegram'a ulaşamazsa bir sonraki çalışmada yeniden dener.
7. Telegram mesajını satır satır parçalara böler, böylece çok sayıda bölüm aynı anda uyarı verse de API sınırı aşılmaz.

## Telegram botu oluşturma ve chat_id bulma

Telegram'da **@BotFather** ile yazışın, `/newbot` komutunu verin, bota bir ad ve sonu `bot` ile biten bir kullanıcı adı seçin. BotFather size bir token verir. Bu token bota tam erişim sağlar, onu parola gibi saklayın.

Ardından kendi hesabınızdan bota bir mesaj yazın. Uyarıları bir gruba düşürecekseniz botu gruba ekleyip orada bir mesaj atın. Bot, ona daha önce yazılmamışsa size mesaj gönderemez. Sonra chat_id değerini bulun. Aşağıdaki komut token'ı ekrana yazdırmadan okur, böylece shell geçmişine kaydedilmez. `--proto-default https`, adreste protokol yazılmadığında HTTPS seçilmesini sağlar:

```bash
# Token'ı gizli olarak oku (ekranda görünmez, geçmişe yazılmaz)
read -rsp 'Bot token: ' TOKEN; echo
API="api.telegram.org"

# Bota gelen son mesajlardaki sohbet kimliklerini listele (yalnız HTTPS)
curl -s --proto-default https --proto '=https' "${API}/bot${TOKEN}/getUpdates" \
  | grep -o '"chat":{"id":-\?[0-9]*' | sort -u

unset TOKEN
```

Kişisel sohbetlerin kimliği pozitiftir, grupların kimliği eksiyle başlar. Liste boş dönüyorsa bota henüz mesaj atılmamıştır. `sendMessage` ve `getUpdates` parametrelerinin tamamı Telegram'ın Bot API belgesinde anlatılıyor. Ağustos 2026 itibarıyla belgedeki güncel sürüm Bot API 10.3'tür.

## E-posta bildirimi için msmtp ayarı

Çoğu sunucuda `mail` komutu tek başına işe yaramaz. Yerel bir MTA yoksa, ya da var ama dışarıya teslim edemiyorsa mesaj kaybolur. Daha güvenilir yol, kurumsal posta kutunuzun SMTP sunucusuna doğrudan bağlanan msmtp'dir. Sistem geneli ayar dosyası `/etc/msmtprc`'dir. Betik root olarak çalışacağı için dosyayı yalnız root okuyabilsin:

```bash
# /etc/msmtprc dosyasını yalnız root okuyabilecek şekilde oluştur
sudo install -m 600 -o root -g root /dev/null /etc/msmtprc
sudo tee /etc/msmtprc >/dev/null <<'EOF'
defaults
auth           on
tls            on
tls_trust_file /etc/ssl/certs/ca-certificates.crt
syslog         on

account        default
host           smtp.example.com
port           587
from           uyari@example.com
user           uyari@example.com
password       ORNEK_SMTP_PAROLASI
EOF
```

RHEL tabanlı sistemlerde sertifika dosyası `/etc/pki/tls/certs/ca-bundle.crt` yolundadır, `tls_trust_file` satırını buna göre düzeltin. SMTP ayarını betikten önce ayrıca deneyin. Çıkış kodu 0 değilse betik de gönderemez:

```bash
printf 'Subject: msmtp deneme\n\nmerhaba\n' | sudo msmtp ORNEK_ALICI@example.com; echo "Çıkış kodu: $?"
```

Port 465 için `tls_starttls off`, parola yerine `passwordeval` gibi diğer seçenekler `man msmtp` sayfasında anlatılıyor. Kendi alan adınızla bir posta kutunuz yoksa uyarılar için bir [kurumsal e-posta](/eposta) hesabı açıp SMTP bilgilerini bu dosyaya yazabilirsiniz.

## Ayar dosyası: token, eşikler ve bildirim seçenekleri

Token, chat_id ve eşikler betiğin içinde değil ayrı bir dosyada durur. Böylece betiği güncellerken sırlarınıza dokunmazsınız. Dosya root'a ait ve 600 izinlidir. `ORNEK_` ile başlayan değerleri kendi bilgilerinizle değiştirin, kullanmadığınız kanalı boş bırakın.

```bash
# Ayar dosyasını yalnız root okuyabilecek şekilde oluştur
sudo install -m 600 -o root -g root /dev/null /etc/disk-uyari.conf
sudo tee /etc/disk-uyari.conf >/dev/null <<'EOF'
# Disk ve inode eşikleri (yüzde)
ESIK_YUZDE=85
INODE_ESIK=85
# Eşik üstünde kalan bölüm için kaç saatte bir hatırlatma gönderilsin
TEKRAR_SAAT=6
# "Düzeldi" mesajı için eşiğin kaç puan altına inilsin
HISTEREZ=5
# Mesajlarda görünecek sunucu adı
SUNUCU_ADI="ORNEK_SUNUCU_ADI"
# Telegram (kullanmayacaksanız boş bırakın)
TELEGRAM_TOKEN="ORNEK_BOT_TOKEN"
TELEGRAM_CHAT_ID="ORNEK_CHAT_ID"
# Telegram parça boyutu (bayt). API sınırı 4096 karakterdir, pay bırakılır.
TELEGRAM_SINIR=3500
# DÜZELDİ mesajları sesli bildirim olmadan gelsin mi (true/false)
DUZELDI_SESSIZ=true
# E-posta (kullanmayacaksanız boş bırakın)
EPOSTA_ALICI="ORNEK_ALICI@example.com"
EPOSTA_GONDEREN="uyari@example.com"
EOF
```

## Telegram mesaj sınırı ve sessiz bildirim

Telegram Bot API'de `sendMessage` ile gönderilen metin 1 ile 4096 karakter arasında olmalıdır. Onlarca bölümü olan bir sunucuda, ya da eşiği deneme amacıyla düşürdüğünüzde, tüm uyarılar tek mesajda bu sınırı aşabilir. Böyle bir durumda API hata döner ve hiçbir uyarı gelmez. Betik bunu önlemek için metni satır satır toplar ve `TELEGRAM_SINIR` baytı geçmeden ayrı mesajlar halinde gönderir. Ölçümü bayt cinsinden yapar: Türkçe karakterler UTF-8'de birden fazla bayt tuttuğu için bayt sayısı karakter sayısından hiç küçük olmaz. Böylece sınır her durumda güvenli tarafta kalır.

`disable_notification` parametresi mesajı sessiz gönderir. Mesaj sohbete düşer ve bildirim görünür ama ses çalmaz. Gece gelen "DÜZELDİ" mesajının kimseyi uyandırmasına gerek yoktur. Bu yüzden betik bu mesajları `DUZELDI_SESSIZ=true` iken sessiz yollar, UYARI mesajları ise her zaman sesli gider. E-posta kanalı bu ayardan etkilenmez.

## Tam bash betiği

Betik idempotenttir: kaç kez çalıştırırsanız çalıştırın, yalnız durum değiştiğinde mesaj gönderir. Telegram adresi token'la birlikte curl'e komut satırından değil standart girdiden verilir, böylece `ps` çıktısında görünmez. `--proto '=https'` isteğin yalnız şifreli bağlantıyla gitmesini sağlar. `--test` parametresi yalnız deneme mesajı yollar.

Betiği `/usr/local/sbin/disk-uyari.sh` olarak kaydedin:

```bash
#!/usr/bin/env bash
# disk-uyari.sh: Yerel bölümlerde disk ve inode doluluğunu kontrol eder,
# eşik aşılınca Telegram ve/veya e-posta ile bildirim gönderir.
# Kullanım: disk-uyari.sh          (normal kontrol)
#           disk-uyari.sh --test   (yalnız deneme mesajı)
set -uo pipefail

KONF="/etc/disk-uyari.conf"
DURUM_DIZINI="/var/lib/disk-uyari"
# Telegram Bot API sunucusu; protokol curl tarafında HTTPS'e sabitlenir
API="api.telegram.org"

# Varsayılan değerler; ayar dosyası bunları ezer
ESIK_YUZDE=85
INODE_ESIK=85
TEKRAR_SAAT=6
HISTEREZ=5
SUNUCU_ADI="$(hostname -f 2>/dev/null || hostname)"
TELEGRAM_TOKEN=""
TELEGRAM_CHAT_ID=""
TELEGRAM_SINIR=3500
DUZELDI_SESSIZ=true
EPOSTA_ALICI=""
EPOSTA_GONDEREN=""
HARIC_TIPLER="tmpfs devtmpfs squashfs overlay efivarfs iso9660 ramfs"

if [[ -r "$KONF" ]]; then
  # shellcheck source=/dev/null
  source "$KONF"
fi

log() { echo "disk-uyari: $*" >&2; }

# Tek bir Telegram isteği; $2 true ise sessiz gönderir
telegram_istek() {
  local metin="$1" sessiz="$2" kod
  # Adres (token dahil) curl'e stdin üzerinden verilir, ps çıktısında görünmez.
  # parse_mode kullanılmaz; özel karakterler düz metin olarak gider.
  kod=$(printf 'url = "%s/bot%s/sendMessage"\n' "$API" "$TELEGRAM_TOKEN" |
        curl -sS -K - --proto-default https --proto '=https' --max-time 20 \
             -o /dev/null -w '%{http_code}' \
             --data-urlencode "chat_id=${TELEGRAM_CHAT_ID}" \
             --data-urlencode "disable_notification=${sessiz}" \
             --data-urlencode "text=${metin}") || kod="000"
  [[ "$kod" == "200" ]] && return 0
  log "Telegram gönderimi başarısız (HTTP $kod)"
  return 1
}

# Metni satır satır parçalara bölüp gönderir (API sınırı 4096 karakter)
telegram_gonder() {
  local metin="$1" sessiz="${2:-false}" parca="" satir sonuc=0
  [[ -n "$TELEGRAM_TOKEN" && -n "$TELEGRAM_CHAT_ID" ]] || return 2
  while IFS= read -r satir || [[ -n "$satir" ]]; do
    if [[ -n "$parca" ]] &&
       (( $(printf '%s%s\n' "$parca" "$satir" | LC_ALL=C wc -c) > TELEGRAM_SINIR )); then
      telegram_istek "$parca" "$sessiz" || sonuc=1
      parca=""
    fi
    parca+="${satir}"$'\n'
  done <<< "$metin"
  if [[ -n "$parca" ]]; then
    telegram_istek "$parca" "$sessiz" || sonuc=1
  fi
  return $sonuc
}

eposta_gonder() {
  local konu="$1" metin="$2" kodlu_konu
  [[ -n "$EPOSTA_ALICI" ]] || return 2
  if command -v msmtp >/dev/null 2>&1; then
    # Türkçe karakterli konu satırını RFC 2047 ile kodla
    kodlu_konu="=?UTF-8?B?$(printf '%s' "$konu" | base64 -w0)?="
    {
      [[ -n "$EPOSTA_GONDEREN" ]] && printf 'From: %s\n' "$EPOSTA_GONDEREN"
      printf 'To: %s\nSubject: %s\nMIME-Version: 1.0\n' "$EPOSTA_ALICI" "$kodlu_konu"
      printf 'Content-Type: text/plain; charset=UTF-8\nContent-Transfer-Encoding: 8bit\n\n%s\n' "$metin"
    } | msmtp -- "$EPOSTA_ALICI" && return 0
  elif command -v mail >/dev/null 2>&1; then
    printf '%s\n' "$metin" | mail -s "$konu" "$EPOSTA_ALICI" && return 0
  else
    log "msmtp ya da mail komutu bulunamadı"
    return 1
  fi
  log "E-posta gönderimi başarısız"
  return 1
}

# En az bir kanal başarılıysa 0 döner; $3 Telegram için sessiz gönderim
bildir() {
  local konu="$1" metin="$2" sessiz="${3:-false}" sonuc=1
  telegram_gonder "${konu}"$'\n\n'"${metin}" "$sessiz" && sonuc=0
  eposta_gonder "$konu" "$metin" && sonuc=0
  return $sonuc
}

# df çıktısını "yüzde<TAB>bağlama noktası" satırlarına çevirir.
# Ek parametre olarak -i verilirse inode kullanımını ölçer.
olcum() {
  local haric=() t
  for t in $HARIC_TIPLER; do haric+=(-x "$t"); done
  df -P -l "$@" "${haric[@]}" 2>/dev/null | awk 'NR > 1 {
      p = $5; sub(/%$/, "", p)
      m = $6; for (i = 7; i <= NF; i++) m = m " " $i   # boşluklu bağlama noktaları
      if (p ~ /^[0-9]+$/) print p "\t" m
  }'
}

mkdir -p "$DURUM_DIZINI"
chmod 700 "$DURUM_DIZINI"

if [[ "${1:-}" == "--test" ]]; then
  if bildir "[TEST] $SUNUCU_ADI disk uyarısı" "Deneme mesajı: $(date '+%F %T')"; then
    echo "Test mesajı en az bir kanaldan gönderildi."
    exit 0
  fi
  echo "Test mesajı gönderilemedi, yukarıdaki hatalara bakın." >&2
  exit 1
fi

uyarilar=(); duzelenler=(); yeni_durum=(); silinecek=()

denetle() {
  local tur="$1" esik="$2"; shift 2
  local yuzde baglama dosya
  while IFS=$'\t' read -r yuzde baglama; do
    # Her bölüm ve ölçüm türü için benzersiz durum dosyası
    dosya="$DURUM_DIZINI/$(printf '%s:%s' "$tur" "$baglama" | md5sum | cut -d' ' -f1)"
    if (( yuzde >= esik )); then
      # İlk kez aşıldıysa ya da hatırlatma süresi geçtiyse uyar
      if [[ ! -e "$dosya" ]] || [[ -n "$(find "$dosya" -mmin +"$((TEKRAR_SAAT * 60))" 2>/dev/null)" ]]; then
        uyarilar+=("$baglama: $tur kullanımı %$yuzde (eşik %$esik)")
        yeni_durum+=("$dosya")
      fi
    elif [[ -e "$dosya" ]] && (( yuzde < esik - HISTEREZ )); then
      duzelenler+=("$baglama: $tur kullanımı %$yuzde")
      silinecek+=("$dosya")
    fi
  done < <(olcum "$@")
}

denetle "disk" "$ESIK_YUZDE"
denetle "inode" "$INODE_ESIK" -i

if (( ${#uyarilar[@]} > 0 )); then
  if bildir "[UYARI] $SUNUCU_ADI disk doluluğu" "$(printf '%s\n' "${uyarilar[@]}")" false; then
    for d in "${yeni_durum[@]}"; do touch -- "$d"; done
  fi
fi

if (( ${#duzelenler[@]} > 0 )); then
  if bildir "[DÜZELDİ] $SUNUCU_ADI disk doluluğu" "$(printf '%s\n' "${duzelenler[@]}")" "$DUZELDI_SESSIZ"; then
    for d in "${silinecek[@]}"; do rm -f -- "$d"; done
  fi
fi

exit 0
```

Betiği yerleştirip deneme mesajı gönderin:

```bash
# Betiği root'a ait, yalnız root çalıştırabilir şekilde kur
sudo install -m 750 -o root -g root disk-uyari.sh /usr/local/sbin/disk-uyari.sh

# Sözdizimi kontrolü ve deneme mesajı
bash -n /usr/local/sbin/disk-uyari.sh && sudo /usr/local/sbin/disk-uyari.sh --test
```

## Betiği systemd timer ile 15 dakikada bir çalıştırma

systemd timer cron'a göre iki kolaylık sağlar: çıktılar ve hatalar doğrudan journal'a yazılır, `Persistent=true` sayesinde sunucu kapalıyken kaçırılan çalışma açılışta yapılır. Aşağıdaki birimler Ubuntu, Debian ve RHEL ailesinin güncel sürümlerinde aynı şekilde kullanılır:

```bash
# Servis birimi: betiği tek seferlik ve düşük öncelikle çalıştırır
sudo tee /etc/systemd/system/disk-uyari.service >/dev/null <<'EOF'
[Unit]
Description=Disk ve inode doluluk kontrolü
Wants=network-online.target
After=network-online.target

[Service]
Type=oneshot
ExecStart=/usr/local/sbin/disk-uyari.sh
Nice=10
IOSchedulingClass=idle
TimeoutStartSec=120
EOF

# Timer birimi: her saatin 0, 15, 30 ve 45. dakikasında tetikler
sudo tee /etc/systemd/system/disk-uyari.timer >/dev/null <<'EOF'
[Unit]
Description=Disk doluluk kontrolünü 15 dakikada bir çalıştır

[Timer]
OnCalendar=*:0/15
Persistent=true
RandomizedDelaySec=60

[Install]
WantedBy=timers.target
EOF

sudo systemctl daemon-reload
sudo systemctl enable --now disk-uyari.timer
```

Çok sayıda sunucunuz varsa `RandomizedDelaySec` hepsinin aynı saniyede Telegram'a istek atmasını önler. `OnCalendar` ifadesinin nasıl yorumlandığını `systemd-analyze calendar '*:0/15'` ile görebilirsiniz. Sözdiziminin tamamı `man systemd.timer` sayfasında.

### Cron alternatifi

systemd olmayan bir sistemde ya da cron tercih ediyorsanız tek satır yeterli:

```bash
echo '*/15 * * * * root /usr/local/sbin/disk-uyari.sh 2>&1 | logger -t disk-uyari' | sudo tee /etc/cron.d/disk-uyari >/dev/null
```

Timer ile cron'u birlikte açmayın. Aynı durum dosyalarını kullandıkları için zararı yoktur ama gereksizdir.

### Geri alma

Kurulumu kaldırmak için yalnız bu rehberin oluşturduğu dosyaları silin:

```bash
sudo systemctl disable --now disk-uyari.timer
sudo rm -f /etc/systemd/system/disk-uyari.service /etc/systemd/system/disk-uyari.timer
sudo rm -f /usr/local/sbin/disk-uyari.sh /etc/disk-uyari.conf /etc/cron.d/disk-uyari
sudo rm -rf /var/lib/disk-uyari
sudo systemctl daemon-reload
```

## Doğrulama

Önce timer'ın planlandığını ve servisin hatasız çalıştığını kontrol edin:

```bash
systemctl list-timers disk-uyari.timer
sudo systemctl start disk-uyari.service
journalctl -u disk-uyari.service -n 20 --no-pager
```

Gerçek bir uyarıyı denemek için diski doldurmanız gerekmez. Aşağıdaki kontrol noktalarını sırayla izleyin:

1. `/etc/disk-uyari.conf` içinde `ESIK_YUZDE=1` yapıp servisi bir kez başlatın. Tüm bölümler için sesli bir UYARI mesajı gelmeli.
2. Servisi hemen tekrar başlatın. Bu kez mesaj gelmemeli, yani tekrar engelleme çalışıyor.
3. Bölme davranışını görmek için geçici olarak `TELEGRAM_SINIR=120` yazın, durum dosyalarını `sudo rm -f /var/lib/disk-uyari/*` ile temizleyip servisi başlatın. Uyarı birkaç ayrı mesaj halinde gelmeli.
4. `ESIK_YUZDE=85` ve `TELEGRAM_SINIR=3500` değerlerine geri dönüp servisi başlatın. "DÜZELDİ" mesajı gelmeli, telefonunuz ses çıkarmamalı.

Bu adımlarla tüm yolları birkaç dakikada sınamış olursunuz. Dağıtım sürümü yükselttikten sonra da aynı adımları tekrarlayın.

## Uyarı geldiğinde ne yapmalı?

Önce yeri kaplayan dizini bulun. `-x` taramayı aynı bölümde tutar, diğer disklere ve `/proc` gibi sanal sistemlere girmez:

```bash
# Kök bölümde en büyük dizinler
sudo du -xh --max-depth=1 / 2>/dev/null | sort -rh | head -n 15

# 500 MB'tan büyük dosyalar
sudo find / -xdev -type f -size +500M -printf '%s\t%p\n' 2>/dev/null | sort -rn | head -n 20 | numfmt --field=1 --to=iec

# Inode uyarısı geldiyse: en çok dosya içeren dizinler
sudo du --inodes -x --max-depth=2 / 2>/dev/null | sort -rn | head -n 15

# journal boyutunu gör ve 500 MB'a indir
journalctl --disk-usage
sudo journalctl --vacuum-size=500M

# Silinmiş ama hâlâ bir süreç tarafından açık tutulan dosyalar
sudo lsof +L1 2>/dev/null | head -n 20
```

Yeri dolduranlar çoğunlukla şunlardır: döndürülmeyen (rotate edilmeyen) uygulama günlükleri, MySQL binlog dosyaları, `apt` ya da `dnf` önbelleği, kullanılmayan Docker imajları (`docker system df` ile görebilirsiniz) ve aynı diskte biriken eski yedekler. Eski yedekleri silmeden önce listeleyip gözden geçirin:

```bash
# ORNEK_YEDEK_DIZINI altında 30 günden eski arşivleri listele (silmez)
sudo find /ORNEK_YEDEK_DIZINI -type f -name '*.tar.gz' -mtime +30 -printf '%TY-%Tm-%Td\t%s\t%p\n' | sort
```

Yedeği çalışan sunucuyla aynı diskte tutmak zaten risklidir, disk arızalanırsa yedek de gider. Arşivleri [S3 uyumlu nesne depolamaya](/nesne-depolama) taşırsanız hem yer açılır hem de yedek sunucudan ayrılır.

`lsof +L1` çıktısında büyük bir dosya varsa `df` ile `du` arasındaki farkın nedeni odur. Dosya silinmiştir ama bir süreç onu hâlâ açık tutar. İlgili servisi yeniden başlattığınızda alan geri gelir.

Temizlik yetmiyorsa ve büyüme kalıcıysa diski büyütmeniz gerekir. Bulut sunucuda panelden diski büyüttükten sonra bölümü ve LVM'i genişletme adımları için [Linux sunucularda LVM disk genişletme](/blog/linux-sunucularda-lvm-disk-genisletme) rehberine bakın.

## Sık yapılan hatalar

**Özel karakterli mesajlar.** Telegram'da `parse_mode=Markdown` açıkken `/var/lib/mysql_data` gibi alt çizgili yollar biçim hatasına yol açar, API 400 döner ve mesaj hiç gelmez. Betik bu yüzden düz metin gönderir. `&` ya da `+` içeren metinler de `--data-urlencode` ile kodlanır. Metni adrese elle eklerseniz bu karakterler bozulur.

**Mesaj sınırını hesaba katmamak.** Tüm uyarıları tek mesajda göndermek, bölüm sayısı arttığında 4096 karakter sınırını aşar ve uyarı kaybolur. Parça boyutunu 4096'ya çok yakın seçmeyin. Bir parça gönderilip diğeri başarısız olursa, betik bir sonraki çalışmada tamamını yeniden gönderir ve bazı satırları iki kez görebilirsiniz.

**Yanlış awk sütunu.** `-P` olmadan `df`, `/dev/mapper/...` gibi uzun aygıt adlarını iki satıra böler. Yüzde değeri bir sonraki satırın ilk sütununa kayar ve betik yanlış değeri okur. Bağlama noktasında boşluk varsa `$6` yolun yalnız ilk parçasını verir. Betik altıncı sütundan sonrasını birleştirerek bunu çözer.

**Sessizce başarısız olan mail.** `mail` komutu iletiyi yerel kuyruğa bıraktığında, teslim edilmese bile 0 döner. msmtp kullanın ve çıkış kodunu kontrol edin, hatalar `journalctl -t msmtp` ile görünür. Gönderen adresi SMTP hesabıyla uyuşmazsa birçok sağlayıcı iletiyi reddeder. `EPOSTA_GONDEREN` değerini msmtprc'deki `from` ile aynı tutun.

**Eski curl.** Betik HTTPS'i `--proto-default https` ile seçer. Bu seçenek çok eski curl sürümlerinde yoktur. `curl --help all | grep proto-default` boş dönüyorsa dağıtımın güncel curl paketini kurun.

**Herkesin okuyabildiği token.** Token'ı betiğe gömüp Git deposuna koymak ya da dosyayı 644 izinli bırakmak sık yapılan bir hatadır. Ayar dosyası 600 izinli kalmalı.

**Yalnız kök bölümü izlemek.** `/var` ya da `/home` ayrı bir bölümse ve yalnız `/` kontrol ediliyorsa asıl dolan disk gözden kaçar. Betik tüm yerel bölümleri tarar.

## Sık sorulan sorular

### Eşik için %85 doğru bir değer mi?

Disk boyutuna ve büyüme hızına göre değişir. 40 GB'lık bir diskte %85 yaklaşık 6 GB boş alan demektir ve bir gecelik veritabanı dökümü bunu doldurabilir. Küçük disklerde %80, birkaç terabaytlık disklerde %90 daha uygun olabilir. Ölçüt şudur: uyarı geldikten sonra müdahale etmeye yetecek zamanınız kalmalı.

### Betik Ubuntu 26.04, Debian 13 ve RHEL 10'da çalışır mı?

Betik bash, `df`, `awk`, `curl` ve systemd timer gibi bu dağıtımların hepsinde bulunan araçlarla yazıldı. Dağıtıma özel tek fark sertifika dosyasının yolu ve RHEL ailesinde msmtp'nin EPEL'den gelmesidir. Kurduktan sonra Doğrulama bölümündeki dört kontrol noktasını uygulayın. Sürüm yükselttiğinizde de `--test` ile yeniden sınayın.

### DÜZELDİ mesajlarını sessiz alabilir miyim?

Evet. Ayar dosyasında `DUZELDI_SESSIZ=true` olduğunda betik bu mesajları Telegram'ın `disable_notification` parametresiyle gönderir. Mesaj sohbete düşer ama telefon ses çıkarmaz. UYARI mesajları her zaman sesli gelir. Bunu değiştirmek isterseniz `bildir` çağrısındaki `false` değerini düzenleyin.

### Birden fazla sunucuda aynı botu kullanabilir miyim?

Evet. Token ve chat_id aynı kalabilir, yeter ki her sunucuda `SUNUCU_ADI` farklı olsun. Uyarıları bir gruba yönlendirirseniz ekipteki herkes görür. Sunucu sayısı arttıkça `RandomizedDelaySec` değerini büyütmek, Telegram'ın hız sınırına takılma olasılığını azaltır.

### Bu betik bir izleme sisteminin yerini tutar mı?

Tek ya da birkaç sunucuda disk izleme işini görür. CPU, bellek, servis durumu ve geçmiş grafikleri gerekiyorsa Zabbix, Prometheus ya da Netdata gibi bir izleme sistemi daha uygundur. Bu işi kendiniz yürütmek istemiyorsanız [sunucu izleme](/sunucu-izleme) hizmetine bakabilirsiniz. Betik, asıl izleme sistemi çalışmadığında da haber veren hafif bir yedek olarak yanında kalabilir.

## Sonuç

Kurulum dört parçadan oluşuyor: yalnız root'un okuyabildiği ayar dosyası, disk ve inode doluluğunu ölçen bash betiği, Telegram ya da msmtp ile bildirim ve 15 dakikada bir çalışan systemd timer. Tekrar engelleme, histerez, mesaj bölme ve sessiz DÜZELDİ seçeneği sayesinde uyarılar gürültüye dönüşmez ve uzun listeler de kaybolmaz. Uyarı geldiğinde `du`, `find` ve `journalctl --vacuum` ile yer açın. Büyüme kalıcıysa disk büyütmeyi önceden planlayın.
