# Serverless ve FaaS farkı: kavramlar, güncel Lambda yenilikleri ve hangi iş yükü için hangisi

> Serverless bir işletim modelidir, FaaS ise bu modelin fonksiyon temelli biçimidir. Bu rehber iki kavramı ayırıyor, Lambda'nın durable functions, Managed Instances ve Web Functions ile değişen sınırlarını özetliyor ve iş yükünüzü ölçen bir bash betiğiyle adım adım seçim yolu veriyor.

Yayın: 2019-12-11 · Güncelleme: 2026-11-02 · Yazar: sunucu.com.tr Ekibi · Kaynak: https://sunucu.com.tr/blog/serverless-v-s-faas

Serverless ve FaaS (Function as a Service) çoğu zaman aynı anlamda kullanılır, ama aynı şey değildir. Serverless, sunucu yönetimini sağlayıcıya bıraktığınız genel bir işletim modelidir. FaaS ise bu modelin bir türüdür: kodu fonksiyonlar hâlinde yüklersiniz, platform bu fonksiyonları bir olay ya da istek geldiğinde çalıştırır.

Bu yazı ilk yayımlandığında FaaS "kısa ömürlü, tek görevli, küçük fonksiyonlar" olarak anlatılıyordu. 2025 sonu ile 2026 arasında AWS Lambda tarafında gelen değişiklikler bu tanımı genişletti. Aşağıda önce iki kavramı ayırıyoruz, ardından güncel durumu, mevcut sunucunuzu ölçen bir betiği ve iş yükünüze göre karar vermek için kullanabileceğiniz adımları veriyoruz.

## Kısa yanıt: serverless ile FaaS arasındaki fark

- **Serverless** bir çatı kavramdır. Sunucu kurma, yama, kapasite planlama ve ölçekleme işini platform üstlenir. Yönetilen veritabanları, nesne depolama, kuyruk servisleri ve fonksiyon platformları bu çatının altına girer.
- **FaaS** serverless'ın hesaplama tarafıdır. Siz yalnız fonksiyon kodunu ve onu neyin tetikleyeceğini tanımlarsınız. Çalışma ortamını, ölçeklemeyi ve çalıştırılacak makineyi platform seçer.
- Her FaaS serverless'tır, ama her serverless hizmet FaaS değildir. Örneğin yönetilen bir veritabanı serverless olabilir, fakat içinde fonksiyon çalıştırmazsınız.

Kısacası soru çoğu zaman "serverless mı FaaS mı" değil, "uygulamamın hangi parçası FaaS ile, hangi parçası başka bir yönetilen hizmetle ya da kendi sunucumda çalışmalı" sorusudur.

## Serverless nedir

Geleneksel modelde bir web uygulaması yayına alınırken dil ve çatı seçimi, sunucu türü, işletim sistemi, ağ ayarları, ölçekleme ve güncelleme işleri ekibin sorumluluğundadır. Bulut sunucular donanım bekleme süresini ortadan kaldırdı, ama sunucu yönetimi yine sizde kaldı: işletim sistemi güncellemesi, güvenlik duvarı, izleme ve kapasite planlaması değişmedi.

Serverless bu sorumluluğun büyük kısmını platforma taşır. Sunucular ortadan kalkmaz, yalnızca sizin göreceğiniz ve yöneteceğiniz bir şey olmaktan çıkar. Pratikte bunun üç sonucu vardır:

1. **Yönetim yükü azalır:** Yama, kapasite ve donanım arızası sizin işiniz değildir.
2. **Ölçekleme otomatiktir:** Talep artınca platform kaynak ekler, azalınca geri çeker.
3. **Kontrol azalır:** İşletim sistemine, çekirdek ayarlarına ya da donanıma doğrudan erişiminiz genellikle yoktur.

## FaaS nedir

FaaS'ta dağıtım birimi bir fonksiyondur. Fonksiyonun sürekli açık bir başlangıç noktası yoktur, bir tetikleyiciyle çalışır. Tetikleyici bir HTTP isteği, depolama alanına yüklenen bir dosya, kuyruğa düşen bir mesaj ya da zamanlanmış bir görev olabilir.

Klasik örnek: bir nesne depolama alanına görsel yüklendiğinde fonksiyon tetiklenir, görseli yeniden boyutlandırır ve başka bir klasöre yazar. Yapmanız gereken izinleri ayarlamak, tetikleyiciyi tanımlamak ve kodu yazmaktır.

Bir Lambda olay fonksiyonunun Node.js ile en sade hâli aşağıdaki gibidir. Fonksiyon gelen olaydaki dosya adlarını kayda geçirir:

```javascript
// index.mjs: depolama alanına yüklenen dosyaları kaydeden basit olay fonksiyonu
export const handler = async (event) => {
  const kayitlar = event.Records ?? [];
  for (const kayit of kayitlar) {
    const anahtar = kayit.s3?.object?.key;
    console.log("Yeni nesne:", anahtar);
  }
  return { islenen: kayitlar.length };
};
```

Yerelde mantığı denemek için aynı yapıda bir test olayı hazırlayabilirsiniz:

```json
{
  "Records": [
    { "s3": { "object": { "key": "gorseller/urun-001.jpg" } } }
  ]
}
```

## Serverless ve FaaS karşılaştırma tablosu

| Ölçüt | Serverless (genel model) | FaaS |
|---|---|---|
| Dağıtım birimi | Hizmet, uygulama ya da yönetilen kaynak | Fonksiyon |
| Ne çalıştırır | Veritabanı, depolama, kuyruk, uygulama ortamı | Olay ya da istekle tetiklenen kod |
| Ölçekleme | Platform yönetir | Fonksiyon bazında platform yönetir |
| Faturalama | Hizmete göre değişir | Genellikle çağrı ve çalışma süresi, kullanılan bellek |
| Kontrol | Sınırlı | Daha sınırlı, çalışma ortamı sağlayıcının belirlediği seçeneklerle |
| Uygun iş | Altyapıyı yönetmek istemediğiniz her bileşen | Olay güdümlü işler, API uçları, veri işleme adımları |

## 2025-2026'da FaaS tarafında ne değişti: Lambda örneği

Eski yazıdaki "FaaS fonksiyonları küçük olmalı, tek bir görev yapmalı ve kısa sürmeli" yargısı artık kesin bir kural değil. AWS Lambda özelinde değişiklikler şöyle:

### Durable functions: çok adımlı ve uzun süren iş akışları

AWS, 2 Aralık 2025'te [Lambda durable functions](https://aws.amazon.com/about-aws/whats-new/2025/12/lambda-durable-multi-step-applications-ai-workflows/) özelliğini duyurdu. Bu fonksiyonlar ilerlemeyi otomatik kontrol noktalarına yazar, bir hata sonrasında baştan değil kaldıkları yerden devam eder ve uzun görevlerde bir yıla kadar beklemede kalabilir. Yeni steps ve waits işlemleriyle yürütme duraklatılırken işlem ücreti ödenmez. Özellik çıkışta US East (Ohio) bölgesinde, Python 3.13/3.14 ve Node.js 22/24 için sunuldu. Kullanmadan önce kendi bölgenizde ve çalışma ortamınızda erişilebilir olup olmadığını konsoldan kontrol edin.

Bunun anlamı: sipariş onayı, ödeme sonrası kargo bildirimi ya da insan onayı bekleyen bir yapay zeka iş akışı gibi çok adımlı süreçler artık ayrı bir orkestrasyon katmanı kurmadan tek bir fonksiyon mantığıyla yazılabiliyor.

### Managed Instances: EC2 üzerinde yönetilen kapasite

Lambda Managed Instances, fonksiyonları AWS'nin yönettiği Amazon EC2 örneklerinde çalıştırır. Yönlendirme, yük dengeleme ve otomatik ölçekleme hizmetin içindedir. 27 Mart 2026'dan bu yana bu seçenekte fonksiyonlar 32 GB'a kadar bellek ve 16 vCPU kullanabiliyor; önceki sınır 10 GB bellek ve yaklaşık 6 vCPU idi. Bellek/vCPU oranı 2:1, 4:1 ya da 8:1 seçilebiliyor ([AWS duyurusu](https://aws.amazon.com/about-aws/whats-new/2026/03/lambda-32-gb-memory-16-vcpus/)).

9 Eylül 2026'dan itibaren Managed Instances üzerinde asenkron çağrılar ve olay kaynağı eşlemesi (ESM) ile gelen çağrılar 90 dakikaya kadar çalışabiliyor. Bu, önceki 15 dakikalık sınırın altı katı. Senkron çağrılarda üst sınır hâlâ 15 dakika ([AWS duyurusu](https://aws.amazon.com/about-aws/whats-new/2026/09/aws-lambda-90-minute-function/)). Uzun bir rapor üretimi ya da toplu dosya işleme işini kuyruk üzerinden asenkron başlatmak bu yüzden önem kazandı.

### Web Functions ve Event Functions

AWS 12 Ekim 2026'da [Lambda Web Functions](https://aws.amazon.com/about-aws/whats-new/2026/10/aws-lambda-web-functions/) seçeneğini duyurdu. Bu modelde kodunuz bir porta bağlanır ve HTTP isteklerini doğrudan karşılar; Express ya da Hono gibi çatılar ek adaptör olmadan kullanılabilir. Faturalama aktif CPU süresi ve ortamın tuttuğu bellek üzerinden yapılır; kodun veritabanını ya da başka bir servisi beklerken geçirdiği boşta CPU süresi faturaya yansımaz. Başlangıçta yalnızca Node.js çalışma ortamı destekleniyor.

Aynı duyuruyla mevcut, olayla tetiklenen Lambda fonksiyonlarının adı **Lambda Event Functions** oldu. AWS bunun yalnızca bir ad değişikliği olduğunu, kodda değişiklik ya da yeniden dağıtım gerekmediğini belirtiyor. Belgelerde ve konsolda bu yeni adı görürseniz mevcut fonksiyonlarınız için yapmanız gereken bir şey yok.

## Eskiyen varsayımlar ve güncel karşılıkları

| Eski varsayım | Güncel durum (Lambda örneğinde) |
|---|---|
| Fonksiyon tek ve küçük bir görev yapmalı | Durable functions ile çok adımlı akışlar tek mantıkta yazılabiliyor |
| Fonksiyon birkaç dakikada bitmeli | Managed Instances'ta asenkron ve ESM çağrıları 90 dakikaya kadar |
| FaaS bellek açısından sınırlı | Managed Instances'ta 32 GB bellek ve 16 vCPU |
| Web uygulaması için adaptör katmanı gerekir | Web Functions ile HTTP sunucusu doğrudan çalışabiliyor |
| Karmaşık uygulama FaaS'a uygun değil | Uygunluk artık karmaşıklıktan çok maliyet, bölge, dil desteği ve kontrol ihtiyacına bağlı |

Bu tablo "her şeyi FaaS ile yapın" demek değildir. Sınırların genişlemesi, karar ölçütünün değiştiği anlamına gelir.

## Hangi iş yükü için hangisi: adım adım karar

Aşağıdaki adımları sırayla uygulayın ve her adımın sonunda bir not alın.

1. **İş yükünü parçalara ayırın.** Uygulamanızı web arayüzü, API, arka plan işleri, zamanlanmış görevler, veritabanı ve dosya depolama olarak listeleyin. Karar parça bazında verilir.
2. **Tetiklenme biçimini yazın.** Bir parça sürekli trafik mi alıyor, yoksa günde birkaç kez bir olayla mı çalışıyor? Seyrek ve düzensiz çalışan işler FaaS için güçlü adaydır.
3. **Süreyi ölçün.** Her işin bugünkü en uzun çalışma süresini kayıtlardan çıkarın. Senkron bir istek 15 dakikayı aşıyorsa bu işi asenkron kuyruğa ya da durable bir akışa taşımanız gerekir.
4. **Bellek ve CPU ihtiyacını ölçün.** Mevcut sunucunuzdaki tepe kullanımını not edin. Bu değerler Managed Instances sınırlarını zorluyorsa ya da GPU gerekiyorsa, sunucu tabanlı çözüm daha uygundur.
5. **Dil ve bölge desteğini kontrol edin.** Kullanmak istediğiniz özellik sizin çalışma ortamınızda ve veri saklamak istediğiniz bölgede sunuluyor mu? Web Functions şimdilik yalnız Node.js destekliyor.
6. **Veri konumunu netleştirin.** Kişisel veri işliyorsanız fonksiyonun çalıştığı bölge ile verinin saklandığı yer aynı hukuki çerçevede kalmalı. Yurt dışı bölge seçmek KVKK açısından ayrıca değerlendirilmelidir.
7. **Maliyeti iki senaryoyla hesaplayın.** Bir ay için düşük ve yüksek trafik senaryosu yazın, FaaS çağrı ve süre maliyetini sabit aylık sunucu maliyetiyle karşılaştırın. Sürekli yüksek yük altındaki bir servis için sabit ücretli sunucu çoğu zaman daha öngörülebilir olur.
8. **Kontrol ihtiyacını sorun.** Özel çekirdek modülü, belirli bir işletim sistemi sürümü, lisanslı bir Windows uygulaması ya da kalıcı yerel disk gerekiyorsa FaaS yerine sunucu seçin.

Kontrol noktası: bu listeden sonra her parçanın yanında "FaaS", "yönetilen hizmet" ya da "sunucu" yazmalıdır. Karma bir mimari çıkması normaldir.

## Mevcut sunucuyu ölçmek: FaaS adaylarını bulan bash betiği

2., 3., 4. ve 7. adımlar için tahmin yerine ölçüm gerekir. Aşağıdaki betik yalnızca okuma yapar; hiçbir dosyayı değiştirmez ya da silmez. Nginx erişim kaydından uç (endpoint) başına istek sayısını ve günlük dağılımı çıkarır, kayıtta istek süresi alanı varsa yüzde 95'lik süreyi hesaplar, son olarak sunucunun bellek durumunu ve en çok bellek kullanan süreçleri listeler.

```bash
#!/usr/bin/env bash
# faas-aday-olcum.sh: erişim kaydından çağrı sayısı ve süre, sunucudan bellek bilgisi çıkarır
# Kullanım: bash faas-aday-olcum.sh /var/log/nginx/access.log
set -euo pipefail

LOG="${1:-/var/log/nginx/access.log}"

if [[ ! -r "$LOG" ]]; then
  echo "Kayıt dosyası okunamıyor: $LOG" >&2
  exit 1
fi

echo "== En çok çağrılan 15 uç (sorgu parametreleri atılmış) =="
awk '{ split($7, a, "?"); print a[1] }' "$LOG" | sort | uniq -c | sort -rn | head -15

echo
echo "== Günlere göre istek sayısı =="
awk '{ print substr($4, 2, 11) }' "$LOG" | uniq -c

echo
echo "== Son alan istek süresi ise yüzde 95'lik süre (saniye) =="
awk '$NF ~ /^[0-9]+\.[0-9]+$/ { print $NF }' "$LOG" | sort -n > /tmp/faas-sureler.txt
adet=$(wc -l < /tmp/faas-sureler.txt)
if [[ "$adet" -gt 0 ]]; then
  satir=$(( (adet * 95 + 99) / 100 ))
  echo "Ölçülen istek: $adet, p95: $(sed -n "${satir}p" /tmp/faas-sureler.txt) sn, en uzun: $(tail -1 /tmp/faas-sureler.txt) sn"
else
  echo "Kayıtta süre alanı yok. log_format içine \$request_time ekleyip birkaç gün bekleyin."
fi
rm -f /tmp/faas-sureler.txt

echo
echo "== Bellek durumu (MB) =="
free -m

echo
echo "== En çok bellek kullanan 5 süreç (RSS, MB) =="
ps -eo rss,comm --sort=-rss | awk 'NR == 1 { next } NR <= 6 { printf "%8.0f  %s\n", $1 / 1024, $2 }'
```

Çalıştırma ve yorumlama:

1. Betiği kaydedip kaydı okuma yetkisi olan bir kullanıcıyla çalıştırın: `sudo bash faas-aday-olcum.sh /var/log/nginx/access.log`. Döndürülmüş eski kayıtları da katmak isterseniz önce bunları geçici bir dosyada birleştirip o dosyayı verin.
2. **Uç listesi:** Günde birkaç yüz kez çağrılan ve geri kalan zamanda boşta duran uçlar FaaS adayıdır. Listenin başındaki sürekli yoğun uçlar için sabit kaynaklı sunucu genellikle daha öngörülebilirdir.
3. **Günlük dağılım:** Belirli günlerde ani sıçramalar görüyorsanız otomatik ölçekleme bu parçada değer üretir.
4. **p95 ve en uzun süre:** En uzun süre senkron sınır olan 15 dakikaya yaklaşıyorsa o işi asenkron ya da durable akış olarak tasarlayın.
5. **Bellek:** Tek bir sürecin tepe kullanımı, fonksiyona ayıracağınız bellek için alt sınırdır. Bu değeri birkaç gün boyunca farklı saatlerde tekrar alın.

Kontrol noktası: betik çıktısındaki aylık çağrı sayısı ve p95 süre, bir sonraki bölümdeki maliyet hesabının girdileridir.

## Maliyeti doğru tahmin etmek

FaaS faturası çağrı sayısı, çalışma süresi ve ayrılan bellekle büyür. Web Functions'ta boşta CPU süresi faturalanmasa da ortamın tuttuğu bellek için ücret devam eder. Tahmin yaparken:

- Aylık çağrı sayısını erişim kayıtlarından çıkarın, tahmin etmeyin.
- Ortalama süre yerine yüzde 95'lik süreyi kullanın; yavaş istekler faturayı belirler.
- API ağ geçidi, veri transferi, kayıt (log) saklama ve kuyruk servisi gibi yan kalemleri ayrı satır olarak yazın. Bu kalemler fonksiyon ücretinden yüksek çıkabilir.
- Kur riskini hesaba katın: döviz bazlı faturada aynı kullanım farklı TL tutarına denk gelir.

## Sık yapılan hatalar

- **Serverless'ı "sunucu yok" sanmak:** Sunucu vardır; yalnızca yönetimi sizde değildir. Performans sorunlarını teşhis ederken platform sınırlarını bilmeniz gerekir.
- **Uzun işleri senkron çağırmak:** Senkron çağrılarda 15 dakika sınırı sürüyor. Uzun işleri kuyruk üzerinden asenkron başlatın.
- **Durumu fonksiyon belleğinde tutmak:** Fonksiyon örnekleri her an kapanabilir. Kalıcı veriyi veritabanında ya da nesne depolamada tutun; çok adımlı süreçler için kontrol noktası kaydeden yapıları kullanın.
- **Her şeyi ayrı fonksiyona bölmek:** Yüzlerce küçük fonksiyon izleme ve sürüm yönetimini zorlaştırır. Birlikte değişen mantığı birlikte tutun.
- **İzinleri geniş vermek:** Fonksiyona yalnız ihtiyaç duyduğu kaynaklara erişim tanımlayın.
- **Yeni özelliği bölge kontrolü yapmadan planlamak:** Yeni çıkan özellikler önce sınırlı bölge ve çalışma ortamında sunulabilir.
- **Ölçmeden taşımak:** Çağrı sayısı ve süre bilinmeden yapılan geçişte fatura sürpriz olur. Yukarıdaki betiği en az bir haftalık kayıtla çalıştırın.

## Serverless yerine sunucu ne zaman daha mantıklı

Sürekli trafik alan bir web uygulaması, lisanslı bir iş yazılımı, kalıcı disk gerektiren bir veritabanı ya da işletim sistemi düzeyinde ayar isteyen bir servis için sabit kaynaklı bir sunucu hem maliyet hem kontrol açısından daha öngörülebilirdir. İstanbul ya da Fransa lokasyonlu bir [bulut sunucu](/bulut-sunucu) ile kaynakları dakikalar içinde büyütüp küçültebilir, işletim sistemine tam erişimi koruyabilirsiniz.

Uygulamanızı küçük servislere ayırmak ama yine de altyapıyı kendi kontrolünüzde tutmak istiyorsanız, konteyner tabanlı bir yaklaşım FaaS ile klasik sunucu arasında bir orta yol sunar. Bu durumda [Kubernetes](/kubernetes) üzerinde servisleri bağımsız ölçekleyebilirsiniz. Sanal sunucu ile konteyner arasındaki temel farkları [Sanal Sunucu vs. Konteyner](/blog/virtualization-vs-containerization) yazısında bulabilirsiniz.

## Sık sorulan sorular

### Serverless ile FaaS aynı şey mi?

Hayır. Serverless, altyapı yönetimini sağlayıcıya bıraktığınız genel modeldir. FaaS bu modelin fonksiyon temelli hesaplama biçimidir. Her FaaS serverless sayılır, ama yönetilen veritabanı ya da depolama gibi serverless hizmetler FaaS değildir.

### FaaS fonksiyonları hâlâ birkaç dakikayla mı sınırlı?

Lambda örneğinde artık tek bir sınır yok. Senkron çağrılar 15 dakikayla sınırlı. Managed Instances üzerinde asenkron ve olay kaynağı eşlemesi çağrıları 90 dakikaya kadar çalışabiliyor. Durable functions ise kontrol noktalarıyla bir yıla kadar bekleyebilen çok adımlı akışlar kurmanızı sağlıyor.

### Lambda Event Functions nedir, mevcut fonksiyonlarımı değiştirmem gerekir mi?

Event Functions, olayla tetiklenen klasik Lambda fonksiyonlarının Ekim 2026'daki yeni adıdır. AWS bunun yalnızca ad değişikliği olduğunu, kod değişikliği ya da yeniden dağıtım gerekmediğini belirtiyor.

### Web Functions ile Express uygulamamı doğrudan çalıştırabilir miyim?

Web Functions'ta kod bir porta bağlanıp HTTP isteklerini doğrudan karşıladığı için Express ve Hono gibi çatılar ek adaptör olmadan kullanılabiliyor. Başlangıçta yalnız Node.js destekleniyor; başka bir dil kullanıyorsanız şimdilik bu seçenek size uygun değil.

### Serverless her zaman sunucudan ucuz mu?

Hayır. Seyrek ve düzensiz çalışan işlerde kullandıkça ödeme modeli avantajlıdır. Sürekli yüksek trafik alan servislerde çağrı, süre, ağ geçidi ve veri transferi kalemleri toplandığında sabit ücretli bir sunucu daha düşük ve daha öngörülebilir maliyet çıkarabilir. Karar vermeden önce iki trafik senaryosuyla hesap yapın.
