Sunucu adresi nedir, nasıl bulunur? Sunucu nedir, sunucu türleri, seçim ölçütleri ve sunucu yedekleme rehberi
Sunucu adresi ne demek, IP ve alan adı olarak nasıl bulunur? Bu rehberde sunucunun ne olduğunu, bulut, fiziksel ve GPU sunucu türlerini, seçim ölçütlerini, 3-2-1 kuralıyla sunucu yedeklemeyi ve yedekleme fiyatını belirleyen kalemleri adım adım anlatıyoruz.
Batuhan ÇelikelGüncellendi: 12 dk okuma
Sunucu, ağ üzerinden başka cihazlara sürekli hizmet veren bilgisayardır. Sunucu adresi ise istemcinin bu bilgisayara ulaşmak için kullandığı IP adresi ya da alan adıdır. Bu rehberde önce bu iki kavramı netleştiriyor, ardından sunucu adresini Linux ve Windows'ta nasıl bulacağınızı, bulut, fiziksel ve GPU sunucu türlerini, seçim ölçütlerini ve sunucu yedeklemenin temellerini fiyatı belirleyen kalemlerle birlikte ele alıyoruz.
Sunucu nedir?
Sunucu, bir hizmeti "sunan" yapıdır. Donanım olarak bir bilgisayardır; onu sunucu yapan şey üstlendiği görevdir. Bir istemci (tarayıcı, e-posta programı, muhasebe yazılımı, oyun istemcisi) istek gönderir, sunucu bu isteği işler ve yanıt döner. Buna istemci ve sunucu modeli denir.
Bir web sitesine günün her saatinde girebiliyorsanız, sayfanın dosyaları ve veritabanı bir sunucuda duruyor ve sunucu her isteğe yanıt veriyor demektir. Ofiste sürekli açık bırakılıp paylaşılan klasör olarak kullanılan bir bilgisayar da küçük bir sunucu görevi görür.
Sunucuyu kişisel bilgisayardan ayıran başlıca özellikler:
- Kesintisiz çalışma: Günün her saati açık ve erişilebilir kalacak şekilde tasarlanır.
- Yedekli bileşenler: Sunucu sınıfı donanımlarda yedekli güç kaynağı, RAID yapısında diskler ve uzaktan yönetim kartı yaygındır.
- Kapasite: İşlemci çekirdeği, bellek ve disk miktarı yapılacak işe göre seçilir.
- Veri merkezi ortamı: Profesyonel sunucular enerji, soğutma ve ağ bağlantısının sürekli izlendiği veri merkezlerinde çalışır.
Yaygın kullanım alanları: web sitesi ve e-ticaret mağazası yayınlamak, kurumsal e-posta, MySQL, SQL Server ya da PostgreSQL gibi veritabanları, muhasebe ve ERP yazılımlarını şubelere açmak, uzak masaüstü, oyun sunucusu, dosya paylaşımı ve yapay zeka modellerini çalıştırmak.
Sunucu adresi nedir, ne demek?
Sunucu adresi, istemcinin sunucuya ulaşmak için kullandığı bilgidir. Bir mektubun gideceği yeri gösteren adres gibi, ağdaki isteğin hangi makineye gideceğini belirler. İki biçimde karşınıza çıkar:
- IP adresi: Sunucunun ağdaki sayısal adresi. IPv4 adresleri
203.0.113.10gibi dört bölümlüdür, IPv6 adresleri daha uzundur. - Alan adı ya da sunucu adı:
www.ornek.comveyamail.ornek.comgibi akılda kalan adlar. DNS bu adı arka planda IP adresine çevirir.
Bazı hizmetlerde adrese bir port numarası eklenir. Oyun sunucularında ya da uzak masaüstü bağlantılarında 203.0.113.10:25565 gibi "adres:port" biçimi kullanılır. Port, aynı sunucudaki farklı hizmetleri birbirinden ayırır.
Yerel adres ile genel adres farkı
Sunucu adresi ararken en sık karışan konu budur. 192.168.x.x, 10.x.x.x ya da 172.16.x.x ile 172.31.x.x arasındaki adresler yerel (özel) adreslerdir ve internetten doğrudan erişilemez. İnternete açık adres, sunucunun ya da ofisteki modem veya güvenlik duvarının genel IP adresidir. Veri merkezindeki kiralık sunucularda genel IP genellikle doğrudan sunucuya atanır; ofisteki bir makinede ise yönlendirme (port yönlendirme ya da VPN) gerekir.
Kendi sunucunuzun adresini bulmak
Sunucuyu bir hizmet sağlayıcıdan kiraladıysanız IP adresi teslim e-postasında ve yönetim panelinde yazar. Sunucunun içinden kontrol etmek için Linux'ta:
# Ağ arayüzlerine atanmış IPv4 adresleri
ip -4 addr show
# Yalnız adresleri kısa liste olarak gösterir
hostname -I
# Dışarıdan görünen genel IPv4 adresi (DNS sorgusuyla)
dig +short myip.opendns.com @resolver1.opendns.com
Windows Server'da PowerShell'de:
ipconfig
Get-NetIPAddress -AddressFamily IPv4
hostname -I çıktısındaki adres ile dışarıdan görünen adres aynıysa sunucuya genel IP doğrudan atanmıştır. Farklıysa sunucu bir NAT arkasındadır ve dışarıdan erişim için yönlendirme kuralı gerekir.
Bir web sitesinin ya da e-postanın sunucu adresini bulmak
Bir alan adının hangi sunucuya yönlendiğini DNS sorgusuyla öğrenebilirsiniz:
# Web sitesinin IPv4 adresi
dig +short ornek.com A
# Alan adının e-posta sunucuları (MX kayıtları)
dig +short ornek.com MX
# dig yoksa
nslookup ornek.com
E-posta programı kurarken istenen "gelen ve giden sunucu adresi" genellikle mail.alanadiniz.com benzeri bir addır; bunu panelden ya da sağlayıcının kurulum bilgisinden alın, tahmin etmeyin. Sitenin önünde bir CDN ya da proxy varsa dig çıktısında gerçek sunucunun değil, aracı hizmetin adresini görürsünüz.
Kontrol noktası: Bulduğunuz adrese ping ya da hizmetin portuna bağlantı deneyerek doğru sunucuya ulaştığınızı doğrulayın. Bazı sunucular ping isteğine yanıt vermeyecek şekilde ayarlanır; bu durumda ilgili portu test edin:
# 443 numaralı porta bağlantı testi
nc -vz 203.0.113.10 443
Sunucu türleri
Bulut sunucu
Bulut sunucu, fiziksel bir donanım havuzu üzerinde sanallaştırma ile oluşturulan ve size ayrılmış kaynaklarla çalışan sunucudur. Bulut kavramının yaygın kabul gören tanımı, nihai sürümü 28 Eylül 2011'de yayımlanan ve hâlâ geçerli olan NIST SP 800-145 belgesidir. Belge bulutu, ağ, sunucu, depolama ve uygulamalardan oluşan ortak bir havuza ihtiyaç anında ağ üzerinden erişilen ve kaynakların az yönetim çabasıyla ayrılıp bırakılabildiği bir model olarak tarif eder.
NIST tanımı üç katmanda ele alınabilir:
- Temel özellikler: İsteğe bağlı self servis, geniş ağ erişimi, kaynak havuzlama, hızlı esneklik ve ölçülebilir hizmet.
- Hizmet modelleri: Yazılımın hazır sunulduğu SaaS, geliştirme platformunun sunulduğu PaaS ve sunucu, depolama, ağ gibi altyapının sunulduğu IaaS. Bulut sunucu IaaS katmanındadır: işletim sistemini ve üzerindeki her şeyi siz yönetirsiniz.
- Dağıtım modelleri: Tek bir kuruma ayrılan özel bulut, ortak ihtiyaçları olan kurumların paylaştığı topluluk bulutu, herkese açık genel bulut ve bunların birlikte kullanıldığı hibrit bulut.
Pratikte bulut sunucunun avantajı, işlemci, bellek ve diski ihtiyaca göre artırıp azaltabilmeniz ve sunucunun dakikalar içinde hazır olmasıdır. Bulut sunucu hizmetimiz İstanbul (Türkiye) ve Strasbourg (Fransa) lokasyonlarında sunulur; verinin Türkiye'de kalması ya da AB'de olması gerektiğinde lokasyonu buna göre seçebilirsiniz.
Fiziksel sunucu (dedicated server)
Fiziksel sunucuda donanımın tamamı size ayrılır; işlemci, bellek ve diskler başka bir müşteriyle paylaşılmaz. Sürekli yüksek işlemci kullanan işler, disk giriş çıkışı yoğun veritabanları, kendi sanallaştırma katmanını (örneğin Proxmox) kurmak isteyenler ve donanım düzeyinde izolasyon isteyen projeler için uygundur. Kapasite artırımı bulut kadar hızlı değildir; donanım değişikliği planlama gerektirir.
Fiziksel sunucu seçeneklerimiz İstanbul (Türkiye) ile Almanya, Fransa, ABD ve Singapur lokasyonlarındadır. İstanbul'da stok sınırlıdır; uygun stok yoksa ihtiyacınıza göre teklif hazırlanır. Verinin yurt içinde kalması zorunluysa ve hızlı teslim gerekiyorsa bulut sunucunun İstanbul lokasyonunu da değerlendirin.
GPU ve yapay zeka sunucusu
GPU sunucusu, işlemcinin yanında bir veya daha fazla grafik işlemcisi (GPU) bulunan sunucudur. GPU'lar çok sayıda işlemi paralel yürüttüğü için yapay zeka modeli eğitimi, büyük dil modellerinin çalıştırılması, görüntü işleme ve bilimsel hesaplamada işlemciye göre çok daha verimlidir.
Bu sınıfın ölçeğini görmek için NVIDIA'nın iki sistemine bakmak yeterli. DGX B200 kullanım kılavuzuna göre DGX B200'de:
- 8 adet NVIDIA B200 GPU ve toplam 1.440 GB GPU belleği,
- her biri 56 çekirdekli, taban hızı 2,1 GHz ve en yüksek boost hızı 4 GHz olan 2 adet Intel Xeon 8570 işlemci,
- 2 TB sistem belleği (4 TB'a kadar yükseltilebilir),
- işletim sistemi için RAID 1 yapısında 2 adet 1,92 TB NVMe M.2, önbellek için 8 adet 3,84 TB NVMe U.2 disk,
- küme ağı için 400 Gbps'e kadar InfiniBand ya da 400GbE Ethernet destekleyen ConnectX-7 kartları ve 2 adet BlueField-3 DPU
bulunur. Sistem 10U boyutundadır ve 5+1 yedekli 6 adet 3,3 kW güç kaynağıyla çalışır; en az üç güç kaynağı çalışmıyorsa açılmaz.
Yeni nesil DGX B300 ise ölçeği bir adım daha büyütür: her biri 288 GB belleğe sahip 8 adet B300 Blackwell Ultra GPU ile toplam 2,3 TB GPU belleği, 2 adet Intel Xeon Platinum 6776P işlemci ve 4 TB'a kadar çıkarılabilen 2 TB sistem belleği sunar. 10 RU boyutundaki sistem 12 adet 3,2 kW güç kaynağıyla çalışır, 14,5 kW güç tüketir ve güç kaynaklı sürümü 168 kg ağırlığındadır. Bu değerler GPU sunucularının ofiste değil, yüksek güç ve soğutma kapasitesi olan veri merkezlerinde barındırılması gerektiğini gösterir.
GPU sunucu hizmetimiz Frankfurt, Almanya (AB) lokasyonundadır; Türkiye lokasyonu yoktur. Kişisel veri içeren işleri bu lokasyonda çalıştırmadan önce yurt dışına veri aktarımına ilişkin yükümlülüklerinizi değerlendirin.
Paylaşımlı hosting ile farkı
Paylaşımlı hostingte birçok müşteri aynı sunucunun kaynaklarını panel üzerinden paylaşır ve sunucu yönetimi size ait değildir. Az trafikli tek bir site için yeterli olabilir; özel yazılım kurmanız, işletim sistemine erişmeniz ya da kaynakların size ayrılması gerekiyorsa bulut ya da fiziksel sunucuya geçmeniz gerekir.
Hangi iş için hangi sunucu?
| İhtiyaç | Uygun tür | Neden |
|---|---|---|
| Kurumsal web sitesi, e-ticaret | Bulut sunucu | Kampanya dönemlerinde kaynak artırılabilir |
| Muhasebe, ERP, uzak masaüstü | Bulut sunucu (İstanbul) | Düşük gecikme, verinin yurt içinde kalması |
| Yoğun veritabanı, sürekli tam yük | Fiziksel sunucu | Paylaşılmayan disk ve işlemci |
| Kendi sanallaştırma ortamı | Fiziksel sunucu | Donanıma tam erişim |
| Yayın, oyun sunucusu | Bulut ya da fiziksel | Trafik ve gecikme ihtiyacına göre |
| LLM çalıştırma, model eğitimi | GPU sunucu | GPU belleği ve paralel hesaplama |
Önce iş yükünün ne kadar değişken olduğuna bakın. Yük gün içinde ya da sezona göre dalgalanıyorsa bulutun esnekliği işinize yarar. Yük sabit ve yüksekse fiziksel sunucu daha öngörülebilir performans verir. İş GPU gerektiriyorsa diğer iki türün işlemci gücü onun yerine geçmez.
Sunucu seçerken bakılacak ölçütler
- İşlemci: Uygulamanın çok çekirdekten mi, yüksek tek çekirdek hızından mı faydalandığını öğrenin. Mevcut sistemde yoğun saatlerde işlemci kullanımı sürekli yüzde 70'in üzerindeyse bir üst seviyeyi düşünün.
- Bellek (RAM): Veritabanları ve uzak masaüstü kullanıcıları belleği hızla tüketir. Takas (swap) kullanımı artıyorsa bellek yetersizdir.
- Disk: Kapasiteye ve hıza birlikte bakın. Veritabanı ve sanal makine için NVMe ya da SSD tercih edin, kapasiteye büyüme payı ekleyin.
- Ağ ve trafik: Bant genişliği ve aylık trafik kotasını kontrol edin. Yayın ve dosya dağıtımında bu kalem belirleyici olur.
- Lokasyon: Kullanıcılarınız Türkiye'deyse İstanbul lokasyonu gecikme ve veri yerelliği açısından avantaj sağlar. AB içinde kalması gereken veriler için Fransa ya da Almanya değerlendirilebilir. Kişisel veri işliyorsanız kararı hukuki yükümlülüklerle birlikte verin.
- Yönetim: İşletim sistemini, güncellemeleri ve güvenliği kimin yöneteceğini baştan planlayın.
- Yedek: Sunucuyla birlikte yedekleme planını da belirleyin.
Kontrol noktası: Seçimden önce elinizde şu bilgiler olsun: eşzamanlı kullanıcı sayısı, veri büyüklüğü ve yıllık büyüme tahmini, kabul edilebilir kesinti süresi ve verinin hangi ülkede tutulması gerektiği.
Sunucu yedekleme nedir?
Sunucu yedekleme, sunucudaki dosyaların, veritabanlarının ve gerekirse tüm sistemin belirli aralıklarla ayrı bir ortama kopyalanması ve gerektiğinde geri yüklenebilmesidir. Disk arızası, yanlışlıkla silme, hatalı güncelleme ya da fidye yazılımı karşısında elinizdeki tek güvence budur. RAID yedekleme değildir: diskler arasındaki aynalama donanım arızasına karşı korur, ancak silinen ya da şifrelenen dosya tüm disklerde aynı anda kaybolur. Aynı şekilde sunucuyla aynı depoda duran anlık görüntü (snapshot) de tek başına yedek sayılmamalıdır.
3-2-1 kuralı
Yedek planını kurarken yaygın kabul gören başlangıç noktası 3-2-1 kuralıdır:
- 3 kopya: Verinin canlı hâli dahil en az üç kopyası olsun.
- 2 farklı ortam: Kopyalar en az iki farklı depolama türünde ya da sistemde dursun.
- 1 kopya başka yerde: En az bir kopya sunucudan ve aynı veri merkezinden ayrı bir lokasyonda tutulsun.
Fidye yazılımına karşı bu kurala üç özellik eklemek gerekir. Çevrimdışı ya da erişimi ayrılmış yedek: sunucu ele geçirildiğinde saldırganın aynı kimlik bilgisiyle yedeğe ulaşamaması. Şifreli yedek: yedek dosyası sızsa bile okunamaması. Değiştirilemez (immutable) yedek: belirlenen saklama süresi dolmadan silinememesi ya da üzerine yazılamaması.
Adım adım yedekleme planı
- Kapsamı belirleyin: Hangi klasörler, veritabanları ve yapılandırma dosyaları yedeklenecek? Veritabanlarını dosya kopyalayarak değil, veritabanının kendi yedekleme aracıyla alın.
- Sıklığı belirleyin: Bir günlük veri kaybı kabul edilebilir mi, yoksa saatlik yedek mi gerekiyor? Muhasebe ve e-ticaret verilerinde bu süre genellikle kısadır.
- Kopyaları ayırın: 3-2-1 kuralına göre en az bir kopyayı sunucu dışında tutun.
- Saklama süresi tanımlayın: Yalnız son yedeği tutmak, fark edilmeden bozulan ya da şifrelenen verinin yedeğe taşınması riskini doğurur. Birkaç gün ve hafta geriye dönebilecek şekilde planlayın.
- Geri yüklemeyi test edin: Düzenli aralıklarla bir yedeği ayrı bir ortama geri yükleyip uygulamanın açıldığını doğrulayın. Test edilmemiş yedek, çalışacağı bilinmeyen yedektir.
- Bildirim kurun: Yedek işi başarısız olduğunda e-posta ya da mesajla haber alın.
Sunucu yedekleme hizmeti mi, kendi betiğiniz mi?
Kendi betiğinizle yedek almak esneklik verir ama zamanlama, şifreleme, saklama süresi, uzak depoya aktarım, hata bildirimi ve geri yükleme testinin tamamı sizin sorumluluğunuzdadır. Sunucu yedekleme hizmetinde bu parçalar hazır gelir; sizin işiniz kapsamı ve saklama süresini doğru tanımlamak ve geri yüklemeyi düzenli denemektir. Ekibinizde bu işi üstlenecek kişi yoksa ya da yedeklerin sunucudan bağımsız bir depoda otomatik toplanmasını istiyorsanız yedekleme hizmetimizi değerlendirebilirsiniz.
Sunucu yedekleme fiyatını ne belirler?
Teklifleri karşılaştırırken yalnız GB başına ücrete bakmayın. Toplam maliyeti şu kalemler belirler:
- Depolama hacmi: Sıkıştırma ve tekilleştirme sonrası yedeklerin kapladığı toplam alan. Artımlı yedek, her seferinde tam yedek almaya göre çok daha az yer tutar.
- Saklama süresi: Kaç gün, hafta ya da ay geriye dönülebileceği. Süre uzadıkça depolanan sürüm sayısı ve hacim artar.
- Kopya sayısı ve lokasyon: Ek bir lokasyonda tutulan kopya ya da değiştirilemez saklama, maliyete ayrı kalem olarak yansıyabilir.
- Yedek türü: Dosya ve veritabanı yedeği ile tüm sistemin imaj yedeği farklı hacim ve yönetim gerektirir.
- Trafik ve geri yükleme: Bazı hizmetlerde yedeği indirmek ya da geri yüklemek ayrıca ücretlendirilir; teklifte bunun dahil olup olmadığını sorun.
- Yönetim: İzleme, hata bildirimi ve geri yükleme testinin hizmete dahil olup olmadığı.
Kontrol noktası: Fiyat sormadan önce yedeklenecek toplam veri miktarını, günlük değişen veri oranını, istediğiniz saklama süresini ve kopyanın hangi ülkede durması gerektiğini not edin. Bu dört bilgi olmadan alınan teklifler karşılaştırılamaz.
Sık yapılan hatalar
- Yerel IP adresini sunucu adresi sanmak:
192.168ile başlayan adres internetten erişilebilir değildir. - Kapasiteyi tam sınırda seçmek: Büyüme payı bırakılmayan sunucu kısa sürede darboğaz olur.
- Lokasyonu sonradan düşünmek: Veri yerelliği şartı olan bir işi yanlış lokasyonda kurmak taşıma maliyeti doğurur.
- RAID'i ya da snapshot'ı yedek sanmak: İkisi de silinen ya da şifrelenen veriyi ayrı bir kopyadan geri getirmez.
- Yedeği aynı sunucuda tutmak: Sunucu erişilemez olduğunda yedeğe de ulaşılamaz.
- Yedek fiyatını yalnız GB ücretiyle karşılaştırmak: Saklama süresi, geri yükleme ve trafik kalemleri toplamı değiştirir.
- Güncellemeleri ertelemek: Düzenli güncellenmeyen sunucu güvenlik açığına açık kalır.
Sık sorulan sorular
Sunucu adresi ne demek, nereden öğrenirim?
Sunucu adresi, sunucuya ulaşmak için kullanılan IP adresi ya da alan adıdır. Kiraladığınız sunucunun adresi yönetim panelinde ve teslim bilgilerinde bulunur. Sunucunun içinden Linux'ta ip -4 addr show, Windows'ta ipconfig komutuyla, bir web sitesinin adresini ise dig ya da nslookup ile öğrenebilirsiniz.
Sunucu ile bilgisayar arasındaki fark nedir?
Donanım olarak ikisi de bilgisayardır. Sunucu, ağdaki diğer cihazlara sürekli hizmet vermek için kullanılır; kesintisiz çalışma, yedekli bileşenler ve uzaktan yönetim gibi özelliklerle tasarlanır ve genellikle veri merkezinde barındırılır.
Bulut sunucu mu, fiziksel sunucu mu seçmeliyim?
Yükünüz değişkense ve hızlı kapasite artırımı istiyorsanız bulut sunucu, sürekli yüksek yük altında paylaşılmayan donanım istiyorsanız fiziksel sunucu daha uygundur. Verinin Türkiye'de kalması gerekiyorsa bulut sunucunun İstanbul lokasyonunu seçebilirsiniz; İstanbul'da fiziksel sunucu da vardır ancak stok sınırlıdır ve stok yoksa teklifle sağlanır.
Sunucu yedekleme fiyatı neye göre değişir?
Başlıca belirleyiciler yedeklerin kapladığı depolama hacmi, saklama süresi, tutulan kopya sayısı ve lokasyonu, yedek türü ve geri yükleme ya da trafik ücretinin dahil olup olmadığıdır. Doğru karşılaştırma için tekliflerin aynı saklama süresi ve kopya sayısıyla hazırlanmasını isteyin.
Sunucu yedeklemesi ne sıklıkla alınmalı?
Sıklığı, kaybetmeyi kabul edebileceğiniz veri miktarı belirler. Sık değişen muhasebe ve sipariş verileri için günde birden fazla yedek gerekebilir, daha az değişen sistemlerde günlük yedek yeterli olabilir. Hangisini seçerseniz seçin, en az bir kopya sunucudan ayrı bir yerde durmalı ve geri yükleme düzenli olarak test edilmelidir.
Yazar
Kurucu, sunucu.com.tr · Bulut altyapısı ve yapay zeka otomasyonları
sunucu.com.tr ve Sunucu UK'in kurucusu. Bulut altyapısı, sanallaştırma ve sunucu yönetimi üzerine çalışıyor; şirketlerin iş yazılımlarını, web sitelerini ve yapay zeka iş yüklerini güvenli sunuculara taşıyor. Blogdaki rehberler sahada karşılaşılan kurulum, güvenlik ve taşıma işlerinden derlenir; yazılar yapay zeka desteğiyle hazırlanır ve kaynaklarla doğrulanır.