Sunucu barındırma (colocation) mı, kiralık fiziksel sunucu mu, bulut mu? 3 yıllık TL maliyet hesabı ve taşıma planı

Ofisteki sunucu dolaptan çıkarılmak isteniyorsa genelde üç seçenek konuşulur: sunucu barındırma (colocation), kiralık fiziksel sunucu ya da bulut sunucu. Bu üç seçeneği yalnız aylık fiyatla karşılaştırmak yanıltıcı olur, çünkü donanımı kimin aldığı, arızalı diski kimin değiştirdiği ve elektriğin nasıl faturalandığı her birinde farklıdır. Bu rehber KOBİ sahipleri ve sistem yöneticileri için yazıldı. Amacı 3 yıllık TL maliyeti kendi tekliflerinizle hesaplamanızı ve taşımayı kesintiyi en aza indirerek planlamanızı sağlamak.

Sunucu barındırma (colocation) nedir, kiralık fiziksel sunucudan farkı

Sunucu barındırmada donanım sizindir. Kendi sunucunuzu bir veri merkezindeki kabine yerleştirirsiniz. Veri merkezi size rafta yer, enerji, soğutma, fiziksel güvenlik ve internet bağlantısı sağlar. Sunucunun içindeki her şey, yani diskler, RAID kartı, güç kaynakları, işletim sistemi ve lisanslar sizin sorumluluğunuzdadır.

Kiralık fiziksel sunucuda (dedicated server) donanım sağlayıcıya aittir. Siz aylık ücret ödersiniz, sunucu yalnız size ayrılır. Disk ya da güç kaynağı arızalandığında parçayı sağlayıcı değiştirir. Donanım satın alma bedeli, garanti takibi ve yedek parça stoğu sizin bütçenizden çıkar.

Bulut sunucuda ise fiziksel makine yerine sanal kaynak kiralarsınız: vCPU, RAM ve disk. Donanım katmanı tamamen sağlayıcıdadır. Kaynağı büyütmek ya da küçültmek dakikalar sürer, ama aynı donanıma doğrudan erişiminiz yoktur.

Kısaca ayrım şudur: colocation'da sermaye harcaması (donanım alımı) sizde, dedicated ve bulutta işletme gideri olarak aylık ödersiniz.

Aylık ücretin içindekiler: U alanı, amper, port, trafik, IP

Sunucu barındırma fiyatları genelde birkaç kalemin toplamıdır. Teklif alırken her kalemi ayrı ayrı sorun, çünkü iki teklif aynı rakamı gösterip farklı şeyleri kapsayabilir.

• U alanı: Standart kabinde bir birim (1U) yaklaşık 4,45 cm yüksekliktir. 1U, 2U ya da 4U sunucunuz kaç birim kaplıyorsa o kadar alan ödersiniz. Bazı veri merkezleri çeyrek, yarım ya da tam kabin bazında fiyat verir.
• Enerji (amper ya da kW): Çoğu teklifte belirli bir enerji kotası dahildir, aşımı ayrıca faturalanır. 230 V şebekede 1 A, yaklaşık 230 W'a karşılık gelir. Sunucunuzun gerçek tüketimini bilmeden bu kalemi doğru seçemezsiniz.
• Port hızı: 100 Mbit, 1 Gbit ya da 10 Gbit. Port hızı ile garanti edilen bant genişliği aynı şey değildir, ayrıca sorun.
• Trafik: Sınırsız mı, aylık kota mı, 95. yüzdelik (95th percentile) faturalama mı? Yedekleri dışarıya gönderiyorsanız bu kalem önemlidir.
• IP adresi: Kaç IPv4 adresi dahil, ek adres ücreti ne, IPv6 veriliyor mu?
• Ek hizmetler: Kurulum ücreti, "remote hands" (sizin yerinize sunucuya fiziksel müdahale) saat ücreti, KVM erişimi, ziyaret ve giriş kuralları.

Gerçek enerji tüketimini ölçmek için sunucunuzda IPMI (Dell'de iDRAC, HPE'de iLO) varsa şu komut anlık ve ortalama güç değerini verir. Komut Ubuntu 24.04 ve Debian 12 için hazırlandı, ipmitool paketini kurar. Geri almak için sudo apt remove ipmitool yeterlidir.

# ipmitool kurulu değilse kurar (zaten kuruluysa bir şey değiştirmez)
sudo apt-get install -y ipmitool

# Sunucunun anlık ve ortalama güç tüketimini okur (DCMI destekleyen kartlarda)
sudo ipmitool dcmi power reading

# DCMI desteklenmiyorsa güç sensörlerini listeler
sudo ipmitool sensor | grep -i -E 'watt|power|pwr'

Çıktıda Instantaneous power reading ve Average power reading over sample period satırlarını görürsünüz. Ölçümü yoğun iş saatinde de alın, boşta okunan değer amper kotası için yeterli değildir. Bulduğunuz watt değerini 230'a bölerek yaklaşık amper değerini bulursunuz, üzerine pay bırakın.

3 yıllık TL maliyet: donanım, yedek parça, garanti ve enerji dahil hesap

Doğru karşılaştırma için üç seçeneği aynı süre (36 ay), aynı kaynak (CPU, RAM, disk) ve aynı para birimiyle (TL, KDV hariç) hesaplayın. KDV'yi indirebilen bir işletmeyseniz KDV hariç karşılaştırma daha adil olur.

Colocation tarafında unutulan kalemler şunlardır:

1. Sunucu alım bedeli ve raylar, ek disk, ikinci güç kaynağı.
2. Yedek parça: en az bir yedek disk, mümkünse yedek güç kaynağı.
3. Garanti uzatma ya da yerinde servis sözleşmesi. Standart garanti çoğu zaman 3 yıldan kısa ya da yalnız iade bazlı olabilir.
4. Veri merkezine nakliye ve kurulum günü.
5. Remote hands kullanımı için yıllık tahmini saat.
6. Lisanslar (Windows Server, SQL Server, sanallaştırma). Bu kalem üç seçenekte de olabilir, ama bulutta bazen aylık ücrete dahildir.
7. Dış yedekleme. Sunucuyla aynı kabindeki disk yedek sayılmaz.

Donanım fiyatları çoğu zaman dövize bağlıdır. Satın alma anındaki kur tek seferliktir, ama 3 yıl içinde arızalanan parçayı o günün kuruyla alacağınızı hesaba katın.

Aşağıdaki betik, elinizdeki tekliflerden aldığınız rakamları girdiğinizde 36 aylık toplamı ve aylık eşdeğeri üç seçenek için yan yana yazar. Bash 5 olan herhangi bir Linux dağıtımı için hazırlandı, yalnız awk kullanır ve sisteme bir şey yazmaz. Geri almak için dosyayı silmeniz yeterli. Sıfır olan değerleri kendi tekliflerinizle değiştirin.

#!/usr/bin/env bash
# tco-hesap.sh: colocation, kiralık fiziksel sunucu ve bulut için 36 aylık toplam maliyet
# Tüm tutarlar TL ve KDV hariç girilmelidir. 0 olan değerleri kendi teklifinizle değiştirin.
set -euo pipefail

AY=36

# --- Colocation (sunucu sizin) ---
COLO_DONANIM=0          # sunucu + ray + ek disk/PSU alım bedeli (tek sefer)
COLO_YEDEK_PARCA=0      # yedek disk, yedek PSU (tek sefer)
COLO_GARANTI=0          # 36 aya uzatılmış garanti / yerinde servis (tek sefer)
COLO_KURULUM=0          # nakliye + veri merkezi kurulum ücreti (tek sefer)
COLO_AYLIK=0            # U alanı + enerji + port + IP aylık toplamı
COLO_REMOTE_HANDS_YIL=0 # yıllık tahmini remote hands gideri
COLO_YEDEKLEME_AYLIK=0  # dış yedekleme aylık

# --- Kiralık fiziksel sunucu ---
DED_KURULUM=0           # varsa kurulum ücreti (tek sefer)
DED_AYLIK=0             # aylık kira
DED_YEDEKLEME_AYLIK=0   # dış yedekleme aylık

# --- Bulut sunucu ---
BULUT_AYLIK=0           # vCPU + RAM + disk aylık
BULUT_YEDEKLEME_AYLIK=0 # yedek / snapshot aylık

# --- Ortak ---
LISANS_AYLIK=0          # her seçenekte sizin ödeyeceğiniz lisans (bulutta dahilse 0 bırakın)

awk -v ay="$AY" \
  -v cd="$COLO_DONANIM" -v cy="$COLO_YEDEK_PARCA" -v cg="$COLO_GARANTI" -v ck="$COLO_KURULUM" \
  -v ca="$COLO_AYLIK" -v cr="$COLO_REMOTE_HANDS_YIL" -v cb="$COLO_YEDEKLEME_AYLIK" \
  -v dk="$DED_KURULUM" -v da="$DED_AYLIK" -v db="$DED_YEDEKLEME_AYLIK" \
  -v ba="$BULUT_AYLIK" -v bb="$BULUT_YEDEKLEME_AYLIK" -v la="$LISANS_AYLIK" '
BEGIN {
  colo = cd + cy + cg + ck + (ca + cb + la) * ay + cr * (ay / 12)
  ded  = dk + (da + db + la) * ay
  bulut = (ba + bb + la) * ay
  printf "%-22s %15s %15s\n", "Secenek", "36 ay toplam", "Aylik esdeger"
  printf "%-22s %15.0f %15.0f\n", "Colocation", colo, colo / ay
  printf "%-22s %15.0f %15.0f\n", "Kiralik fiziksel", ded, ded / ay
  printf "%-22s %15.0f %15.0f\n", "Bulut", bulut, bulut / ay
}'

Çalıştırmak için bash tco-hesap.sh yazın. Çıktı üç satırlık bir tablodur. Colocation satırı çoğu zaman ilk aylarda pahalı görünür, çünkü donanım bedeli başta ödenir. Burada iki soruyu ayrıca sorun: 36. ayın sonunda donanım hâlâ işinizi görecek mi, yoksa yenileme bütçesi mi gerekecek? Ve aynı tutarı başta bağlamak nakit akışınız için uygun mu?

Rakamları girerken genel liste fiyatları yerine doğrudan aldığınız yazılı tekliflerdeki tutarları kullanın. Teklifte "dahil" yazan kalemleri betikte sıfır bırakın.

Colocation, dedicated ve bulut sunucu: sorumluluk paylaşımı tablosu

Maliyetin görünmeyen kısmı, kimin hangi işi yaptığıdır. Gece 03.00'te disk arızalandığında kimin aranacağı bu tablodan anlaşılır.

Colocation'da donanım arızası sizin işinizdir. Veri merkezine yakın değilseniz ya da yedek parça stoğunuz yoksa arıza süresi parçanın elinize ulaşma süresi kadar uzar. Bu riski taşımak istemiyorsanız kiralık fiziksel sunucu ya da bulut seçeneği bu yükü sağlayıcıya bırakır.

Ofisteki sunucuyu veri merkezine taşıma: kesinti, IP değişimi ve DNS planı

Sunucuyu ofisten çıkarmak fiziksel taşımadan önce bir envanter işidir. Aşağıdaki sırayı izleyin.

1. Bağımlılık envanteri çıkarın

• Sunucunun yerel IP adresine bağlı her şeyi listeleyin: ERP istemcileri, yazıcılar, ağ sürücüsü eşlemeleri, ODBC bağlantıları.
• Dışarıdan gelen bağlantıları listeleyin: banka, e-fatura entegratörü, tedarikçi sistemleri. Bu karşı taraflar IP beyaz listesi kullanıyorsa yeni IP'yi önceden bildirmeniz gerekir.
• IP'ye bağlı lisans var mı kontrol edin.
• E-posta gönderiyorsanız SPF kaydı ve ters DNS (PTR) değişecek.

2. DNS TTL değerini önceden düşürün

Taşımadan en az bir TTL süresi önce, ilgili kayıtların TTL değerini 300 saniye gibi kısa bir değere indirin. Mevcut değeri şöyle görürsünüz (Ubuntu 24.04 ve Debian 12'de dnsutils ya da bind9-dnsutils paketiyle gelir):

# A kaydının TTL değerini ve adresini gösterir
dig +noall +answer example.com A

# Beklenen çıktı benzeri:
# example.com.    3600    IN    A    192.0.2.10

İkinci sütundaki 3600, kaydın önbelleklerde bir saat kalacağı anlamına gelir. TTL'yi düşürdükten sonra eski değerin süresi dolana kadar bekleyin, sonra taşımaya başlayın.

3. Taşıma yöntemini seçin

• Fiziksel taşıma: Sunucuyu kapatır, veri merkezine götürür, yeni IP ile açarsınız. Kesinti, kapatma ile yeni ağda doğrulama arasındaki süredir.
• Veri kopyalama: Yeni sunucu (colocation, dedicated ya da bulut) önceden hazırlanır, veri eşitlenir, son eşitleme kısa bir kesintiyle yapılır. Kesinti genelde çok daha kısadır ve eski sunucu geri dönüş seçeneği olarak çalışır durumda kalır.

Hangi yöntemi seçerseniz seçin, başlamadan önce doğrulanmış bir yedek alın ve en az bir dosyayı geri yükleyerek test edin. Bu iş kendi ekibinizin kapasitesini aşıyorsa taşıma hizmeti sayfasındaki kapsamı inceleyebilirsiniz.

4. Yeni ağda güvenlik ve erişim

Yeni ortamda güvenlik duvarı kurallarını uygularken önce SSH ya da RDP erişiminize izin veren kuralı ekleyin. Aksi halde kuralları etkinleştirdiğiniz anda sunucuya erişiminizi kaybedersiniz. Bu nedenle kuralları değiştirmeden önce IPMI, KVM ya da sağlayıcı paneli üzerinden konsol erişiminizin çalıştığını doğrulayın.

5. Taşıma sonrası doğrulama

• dig +short example.com A yeni adresi döndürüyor mu?
• Uygulama istemcileri bağlanıyor mu, raporlar açılıyor mu?
• Dış entegrasyonlar (e-fatura, banka) test işlemiyle çalışıyor mu?
• E-posta başlıklarında SPF sonucu pass mı?
• İlk gece yedeklemesi başarıyla tamamlandı mı?

Hepsi tamam olduğunda TTL değerini eski seviyesine geri alın.

Hangi durumda colocation mantıklı, hangi durumda bulut daha ucuz

Sunucu barındırma şu koşulların çoğu sağlanıyorsa mantıklıdır:

• Elinizde garantisi süren, yeni sayılabilecek donanım var ve onu en az birkaç yıl daha kullanmayı planlıyorsunuz.
• Kaynak ihtiyacınız sabit ve öngörülebilir.
• Ekibinizde donanım arızasını yönetebilecek biri ve veri merkezine erişim imkânı var.
• Özel donanım (belirli bir RAID kartı, donanım güvenlik modülü, özel ağ kartı) kullanmanız gerekiyor.

Kiralık fiziksel sunucu şu durumda öne çıkar: paylaşılmayan donanım istiyorsunuz ama donanım satın alma, garanti ve parça değişimi işini üstlenmek istemiyorsunuz.

Bulut sunucu genelde şu durumlarda daha ucuz ve daha az zahmetlidir:

• Mevcut donanımınız eski ve yenileme zamanı gelmiş.
• Kaynak ihtiyacı dönemsel değişiyor ya da henüz netleşmedi.
• Tek bir uygulama (ör. muhasebe yazılımı) çalıştırıyorsunuz ve tam bir fiziksel makineye ihtiyacınız yok.
• Donanım arızasıyla hiç uğraşmak istemiyorsunuz.

Karar verirken betik çıktısındaki aylık eşdeğere, sorumluluk tablosundaki sizde kalan iş yükünü de ekleyin. Kaynak ihtiyacı belirsizse bulut sunucu ile başlayıp kullanım verisi biriktikten sonra fiziksel seçeneğe geçmek, baştan donanım bağlamaktan daha az risklidir.

Sık yapılan hatalar: uzaktan erişim (IPMI) ve yedek güç unutulması

IPMI'yı yapılandırmadan göndermek. Sunucu veri merkezine gittikten sonra işletim sistemi açılmazsa tek erişim yolunuz IPMI, iDRAC ya da iLO'dur. Göndermeden önce yönetim arayüzüne IP verin, varsayılan parolayı değiştirin, sanal konsolu ofiste test edin.

IPMI'yı doğrudan internete açmak. Yönetim arayüzleri internete açık bırakılmamalıdır. Veri merkezinden ayrı bir yönetim ağı ya da VPN isteyin, arayüzü yalnız oradan erişilebilir yapın ve firmware'i güncel tutun.

Tek güç kaynağıyla yetinmek. Çift güç kaynaklı sunucunuz varsa iki kaynağı farklı hatlara (A ve B beslemesi) bağlatın. Veri merkezinin bunu sunup sunmadığını ve fiyata etkisini teklifte sorun.

Amperi tahminle seçmek. Etiketteki güç kaynağı değeri (ör. 750 W) gerçek tüketim değildir. Yukarıdaki ölçümle gerçek değeri bulun, kotayı buna göre seçin.

Rayları ve kabloları unutmak. Ray kiti olmayan sunucu kabine düzgün monte edilemez. Güç kablosu tipini de veri merkezine sorun.

Yedeği aynı yerde tutmak. Sunucunun içindeki ikinci disk ya da aynı kabindeki NAS, yangın veya fidye yazılımı senaryosunda işe yaramaz. Yedeğin en az bir kopyası başka bir lokasyonda olmalı. Bunun için ayrı bir bulut yedekleme hedefi kullanabilirsiniz.

Sık sorulan sorular

1U sunucu barındırma ile 2U arasında fiyat farkı neden olur?

Ücret hem kapladığınız rack alanına hem enerjiye bağlıdır. 2U sunucu iki birim yer kaplar ve genelde daha fazla disk ve daha güçlü güç kaynağıyla gelir, bu yüzden enerji kotası da büyüyebilir. Teklifte U başına ve amper başına ücreti ayrı isteyin.

Colocation'da sunucumun IP adresi değişir mi?

Evet, ofisteki IP adresleri internet servis sağlayıcınıza aittir ve veri merkezine taşınmaz. Yeni IP'yi veri merkezi verir. Bu yüzden DNS kayıtlarını, IP beyaz listelerini, SPF ve PTR kayıtlarını taşıma planına dahil etmeniz gerekir.

Eski bir sunucuyu colocation'a koymak mantıklı mı?

Garantisi bitmiş ve parçası zor bulunan bir sunucuyu veri merkezine koymak, arıza riskini ortadan kaldırmaz, sadece başka bir yere taşır. Bu durumda betikte yenileme bedelini de ekleyin. Çoğu zaman veriyi yeni bir kiralık sunucuya ya da buluta taşımak daha öngörülebilir sonuç verir.

Taşıma sırasında ne kadar kesinti olur?

Fiziksel taşımada kesinti; kapatma, nakliye, montaj ve doğrulama süresinin toplamıdır. Veri kopyalama yönteminde kesinti yalnız son eşitleme ve DNS geçişi kadardır. Kesin süre veri miktarına ve bağlantı hızına bağlıdır, bu yüzden önce bir deneme eşitlemesi yapıp süresini ölçün.

Sonuç

Sunucu barındırma, kiralık fiziksel sunucu ve bulut arasındaki seçim yalnız aylık fiyat meselesi değildir. Donanım bedeli, yedek parça, garanti, enerji kotası ve arıza anında kimin müdahale edeceği birlikte hesaplanmalıdır. Tekliflerinizi aynı 36 aylık şablona girin, sorumluluk tablosunda sizde kalan işleri değerlendirin ve taşımayı envanter, TTL düşürme, doğrulanmış yedek ve konsol erişimi sırasıyla planlayın. Böylece karar tahmine değil, kendi rakamlarınıza dayanır.