Sunucu kiralama kontrol listesi: CPU limiti, disk tipi, ağ, yedekleme, SLA ve sözleşmede bakılacak 15 madde

Sunucu kiralama teklifleri ilk bakışta birbirine benzer: 4 vCPU, 8 GB RAM, 100 GB SSD. Asıl fark, teklifte yazmayan ayrıntılardadır: işlemcinin paylaşılıp paylaşılmadığı, diskin IOPS sınırı, trafik kotası, yedeğin nerede durduğu ve yenilemede fiyatın nasıl değiştiği. Bu kontrol listesi, sunucu kiralamaya karar vermiş KOBİ sahipleri ve sistem yöneticileri için hazırlandı. 15 maddeyi sağlayıcılara aynı sırayla sorarsanız teklifleri gerçekten karşılaştırılabilir hale getirirsiniz.

Sunucu kiralamadan önce: iş yükünü tanımlayın

1. Ne çalışacak, kaç kişi kullanacak, ne kadar kesinti kaldırılabilir?

Teklif istemeden önce şu soruları yazılı olarak yanıtlayın:

• Sunucuda ne çalışacak: web sitesi, e-ticaret, muhasebe programı ve SQL Server, uzak masaüstü, veritabanı, yapay zeka modeli?
• Aynı anda kaç kullanıcı ya da kaç istek bekleniyor?
• Veri bugün kaç GB, yılda ne kadar büyüyor?
• Sunucu dört saat kapalı kalırsa iş durur mu? Son bir günün verisini kaybetmek kabul edilebilir mi?

Son soru iki kavramı belirler: RTO (hizmetin ne kadar sürede geri gelmesi gerektiği) ve RPO (en fazla ne kadar veri kaybının kabul edilebileceği). Bu iki sayı, yedekleme ve SLA maddelerinde neye razı olacağınızı belirler.

Mevcut bir sunucunuz varsa boyutu tahminle değil ölçümle seçin. VPS için kaç GB RAM ve kaç vCPU gerektiğini ölçen rehberdeki betikle bir hafta veri toplamak, gereğinden büyük ya da küçük sunucu kiralamanın önüne geçer.

Sunucu tipi: VPS, bulut sunucu mu, fiziksel sunucu mu?

2. Doğru sunucu tipini seçin

Kural basit: yükünüz ölçülü ve büyüme belirsizse bulut sunucuyla başlamak daha az risklidir. İşlemci ve disk sürekli dolu çalışıyorsa, lisans çekirdek sayısına bağlıysa ya da paylaşımlı ortamda performans dalgalanmasını kaldıramıyorsanız fiziksel sunucu daha mantıklıdır. Fiziksel sunucuda stok ve teslim süresini mutlaka sorun; her lokasyonda her model hazır beklemez.

İşlemci: vCPU sayısı, ayrılmış çekirdek ve CPU limiti

3. vCPU neye karşılık geliyor?

vCPU çoğu sağlayıcıda fiziksel çekirdeğin bir thread'idir, yani tam bir çekirdek değildir. Sağlayıcıya şunları sorun:

• vCPU paylaşımlı mı, ayrılmış (dedicated) mı?
• Fiziksel makinede çekirdek başına kaç vCPU satılıyor (overcommit oranı)?
• İşlemci modeli ve nesli nedir? Aynı vCPU sayısı, farklı nesillerde belirgin farklı performans verir.

4. CPU kullanım sınırı ve adil kullanım politikası

Bazı paketlerde işlemciyi uzun süre yüksek oranda kullanırsanız hız düşürülür ya da uyarı alırsınız. Bu kural genellikle "adil kullanım" başlığı altında, kullanım koşullarının içinde yazar. Sorulacak soru açık olsun: "Dört vCPU'nun tamamını günde 8 saat %100 kullanırsam ne olur?" Yanıt "sorun yok" değilse, sınırın sayısal karşılığını yazılı isteyin.

Teslim aldıktan sonra kontrol edilecek değer CPU steal'dir (vmstat çıktısındaki st sütunu). Bu değer, sanal makinenizin işlemci istediği halde fiziksel makinedeki başka yükler yüzünden bekletildiği süreyi gösterir. Sürekli birkaç yüzdenin üzerinde görüyorsanız paylaşım yoğundur.

Bellek ve disk: NVMe, IOPS, RAID ve büyütme

5. RAM garantili mi?

Teklifte yazan bellek sanal makineye ayrılmış mı, yoksa fiziksel makinede fazla satılmış (overcommit) ve gerektiğinde geri alınabilen bir alan mı? Veritabanı ve muhasebe yazılımları için garantili RAM şarttır. Swap alanının diskte mi tutulduğunu ve varsayılan boyutunu da sorun.

6. Disk tipi, IOPS sınırı ve veri koruma

"SSD" kelimesi tek başına yeterli değildir. Sorulacaklar:

• Disk NVMe mi, SATA SSD mi, HDD mi?
• Sanal disk başına IOPS ya da MB/s sınırı var mı? Varsa sayısı nedir?
• Disk yerel mi, ağ üzerinden bağlanan paylaşımlı depolama mı?
• Veri RAID ya da çoklu kopya ile korunuyor mu? Bir disk arızalanırsa ne olur?

SQL Server, MySQL ve ERP yazılımlarında yavaşlığın en sık nedeni işlemci değil disk gecikmesidir. Bu yüzden IOPS sınırını CPU kadar önemseyin.

7. Büyütme ve küçültme

Disk ve RAM'i paket değiştirmeden büyütebiliyor musunuz? Büyütme kesinti gerektiriyor mu? Disk küçültmek çoğu altyapıda mümkün değildir; başlangıçta gereğinden büyük disk almak bu yüzden kalıcı bir maliyettir. Ek disk ekleme ücretini ve en küçük ek disk boyutunu da not edin.

Ağ ve lokasyon: port hızı, trafik kotası, KVKK

8. Port hızı ve trafik kotası

• Port hızı ne kadar ve paylaşımlı mı?
• Aylık trafik kotası var mı? Yalnız giden trafik mi sayılıyor, gelen de mi?
• Kota aşılırsa hız mı düşüyor, GB başı ek ücret mi çıkıyor?

Yedekleri sunucudan dışarı gönderiyorsanız ya da büyük dosya sunuyorsanız giden trafik hızla birikir. Aşım ücretinin birimini yazılı alın.

9. Lokasyon, gecikme ve KVKK

Kullanıcılarınız Türkiye'deyse Türkiye'deki bir veri merkezi gecikmeyi düşürür; uzak masaüstü ve muhasebe yazılımlarında bu fark hissedilir. Kişisel veri işliyorsanız sunucunun yurt dışında olması KVKK kapsamında yurt dışına aktarım anlamına gelebilir ve ek yükümlülük doğurur. Sağlayıcıya verinin, yedeklerin ve snapshot'ların hangi ülkede tutulduğunu ayrı ayrı sorun. Sunucu İstanbul'da olup yedeği başka ülkede duruyorsa veri yine yurt dışına çıkıyor demektir.

10. IP, DDoS koruması ve e-posta portları

• Kaç IPv4 adresi dahil, ek IP ücreti nedir, IPv6 veriliyor mu?
• Reverse DNS (PTR) kaydını kendiniz düzenleyebiliyor musunuz?
• DDoS koruması var mı, hangi katmanda çalışıyor, saldırı anında sunucu ağdan çıkarılıyor mu?
• Giden 25. port kapalı mı? Sunucudan doğrudan e-posta gönderecekseniz bu belirleyicidir.

Yedekleme, snapshot ve felaket kurtarma

11. Yedek dahil mi, nerede duruyor, kim geri yüklüyor?

Snapshot yedek değildir. Snapshot çoğunlukla sunucuyla aynı depolama sisteminde tutulur; o sistem çökerse snapshot da gider. Gerçek yedek ayrı bir sistemde, mümkünse ayrı bir konumda durur. Sorulacaklar:

• Otomatik yedek pakete dahil mi, ek ücretli mi?
• Hangi sıklıkla alınıyor, kaç gün saklanıyor?
• Yedek sunucuyla aynı depolamada mı, ayrı sistemde mi, hangi lokasyonda?
• Geri yüklemeyi kim yapıyor, ücreti var mı, tek dosya geri yüklenebiliyor mu?
• Fidye yazılımı sunucuyu şifrelerse, saldırgan yedeklere de erişebilir mi?

Hangi yanıtı alırsanız alın, sözleşmeyi imzaladıktan sonraki ilk ay en az bir kez geri yükleme denemesi yapın. Geri yüklenmemiş yedek, çalışıp çalışmadığı bilinmeyen yedektir.

SLA, destek kapsamı ve sözleşme maddeleri

12. SLA yüzdesini sayıya çevirin

SLA yüzdesinin karşılığını dakika olarak hesaplayın. 30 günlük bir ayda %99,9 yaklaşık 43 dakika, %99,95 yaklaşık 22 dakika, %99,99 yaklaşık 4 dakika kesintiye izin verir. Sonra şunlara bakın:

• Planlı bakım SLA hesabının dışında mı?
• Kesinti nasıl ölçülüyor: sunucunun açık olması mı, ağ erişimi mi?
• SLA ihlalinde ne alıyorsunuz? Genellikle bir sonraki faturada kredi olarak verilir ve aylık ücretle sınırlıdır. Yani SLA, kaybınızı değil sağlayıcının taahhüdünü gösterir.
• Kredi otomatik mi uygulanıyor, yoksa belirli sürede talep etmeniz mi gerekiyor?

13. Destek kapsamı ve sorumluluk sınırı

Yönetimsiz bir sunucuda sağlayıcı donanımdan, sanallaştırmadan ve ağdan sorumludur; işletim sistemi, güncellemeler, güvenlik duvarı ve uygulama sizdedir. Yönetilen hizmette bu sınır değişir. Hangi işin kimde olduğunu yazılı isteyin. Destek kanalları (telefon, talep, e-posta), 7/24 olup olmadığı, Türkçe destek ve ilk yanıt süresi de bu maddeye girer.

14. Fiyat birimi, yenileme, iptal ve çıkış

• Fiyat TL mi, döviz mi, döviz endeksli mi? KDV dahil mi?
• İlk dönem indirimi varsa yenileme fiyatı nedir?
• Taahhüt süresi, erken iptal koşulu ve iade politikası nedir?
• Sözleşme bittiğinde verinizi hangi biçimde (disk imajı, yedek dosyası) ve ne kadar süre içinde alabilirsiniz?

Döviz endeksli fiyat, yenilemede faturayı belirgin şekilde değiştirebilir. Bu konuyu sunucu kiralama yenileme zammı ve dolar endeksli fiyat rehberinde kur senaryolarıyla birlikte ele aldık.

İşletim sistemi ve lisans: Linux, Windows Server, RDS CAL

15. Hangi lisanslar fiyata dahil?

Linux dağıtımları (Ubuntu, Debian, AlmaLinux) genellikle lisans maliyeti getirmez. Windows tarafında kalemler ayrışır:

• Windows Server lisansı aylık fiyata dahil mi?
• Uzak masaüstüne aynı anda ikiden fazla kişi bağlanacaksa RDS CAL gerekir. Bu lisans ayrı ücretlendirilir ve kullanıcı sayısına göre artar.
• SQL Server Express yetmiyorsa SQL Server Standard lisansı gerekir; maliyeti çekirdek sayısına bağlı olabilir.
• cPanel, Plesk gibi kontrol paneli lisansları ayrı kalem midir?

Teklifleri karşılaştırırken lisansı dahil olanla olmayanı aynı satıra koymayın; önce lisans maliyetini ekleyip toplamı karşılaştırın.

Teslim günü doğrulama: söz verileni ölçün

Sözleşmede yazanları ilk gün kontrol edin. Aşağıdaki betik Ubuntu 24.04 ve Debian 12 için hazırlandı. İşlemci, bellek, disk tipi ve CPU steal bilgisini okur, ardından fio ile 30 saniyelik bir rastgele okuma/yazma testi yapar. Sistem ayarlarını değiştirmez; yalnız fio paketini kurar ve test için /var/tmp/fio-test.bin dosyasını oluşturup sonunda siler. Geri almak için sudo apt-get remove fio yeterlidir.

#!/usr/bin/env bash
# sunucu-teslim-kontrol.sh
# Ubuntu 24.04 ve Debian 12 için hazırlandı. Root ya da sudo yetkisi gerekir.
set -euo pipefail

TEST_DOSYASI="/var/tmp/fio-test.bin"   # Test dosyası, sonunda silinir

echo "== İşlemci =="
nproc
lscpu | grep -E 'Model name|Thread\(s\) per core|Core\(s\) per socket|Hypervisor' || true

echo "== Bellek =="
free -h

echo "== Diskler (ROTA=0 ise SSD/NVMe) =="
lsblk -d -o NAME,SIZE,ROTA,MODEL

echo "== CPU steal, 5 saniye (st sütunu) =="
vmstat 1 5

# fio yoksa kur (kuruluysa tekrar kurmaz)
if ! command -v fio >/dev/null 2>&1; then
  sudo apt-get update -qq
  sudo apt-get install -y fio
fi

echo "== Disk testi: 4K rastgele okuma/yazma, 30 sn =="
fio --name=teslim-testi --filename="$TEST_DOSYASI" --size=1G \
    --rw=randrw --rwmixread=70 --bs=4k --ioengine=libaio --direct=1 \
    --iodepth=32 --numjobs=1 --runtime=30 --time_based --group_reporting

# Yalnız bu betiğin oluşturduğu test dosyasını sil
rm -f "$TEST_DOSYASI"
echo "Kontrol tamamlandı."

Çıktıyı şöyle okuyun:

• nproc sayısı ve free -h toplam bellek, teklifte yazanla aynı olmalı.
• lsblk çıktısında ROTA sütunu 0 ise disk dönen disk değildir. MODEL sanal ortamda çoğu zaman genel bir ad gösterir, bu normaldir.
• vmstat çıktısında st sütunu boşta çalışan bir sunucuda 0'a yakın olmalı.
• fio çıktısındaki read: IOPS= ve write: IOPS= değerleri, sağlayıcının bildirdiği IOPS sınırıyla karşılaştırılmalı. Farklı saatlerde birkaç kez çalıştırıp sonuçların ne kadar dalgalandığına bakın.

Ağ tarafında ofisinizden sunucuya ping ve mtr ile gecikmeyi ölçün; uzak masaüstü kullanılacaksa bu değer kullanıcı deneyimini doğrudan belirler.

Sık yapılan hatalar

• Yalnız fiyata ve vCPU sayısına bakmak. Aynı fiyatta paylaşımlı ve ayrılmış işlemci, NVMe ve ağ depolama arasında ciddi performans farkı olabilir.
• Snapshot'ı yedek saymak. Aynı depolamadaki snapshot, depolama arızasında işe yaramaz.
• Yenileme fiyatını sormamak. İlk dönem indirimi biter, döviz endeksli fiyat yenilemede değişir.
• Lisansı sonradan hesaplamak. RDS CAL ve SQL Server lisansı toplam maliyeti paketin kendisinden fazla artırabilir.
• Çıkış koşulunu okumamak. Verinizi hangi biçimde alacağınız belli değilse sağlayıcı değiştirmek zorlaşır.
• Teslim günü ölçüm yapmamak. İlk hafta içinde fark edilen sorun kolayca çözülür; aylar sonra fark edilen sorun taşıma gerektirebilir.

Sık sorulan sorular

VPS ile bulut sunucu arasında gerçek bir fark var mı?

Terimler sağlayıcıya göre farklı kullanılır. Genelde bulut sunucu, kaynakların paneldeki tek işlemle büyütülebildiği ve donanım arızasında başka fiziksel makineye taşınabildiği altyapıyı anlatır. Adı ne olursa olsun bu listedeki 3 ile 7. maddeleri sorduğunuzda gerçek farkı görürsünüz.

Sunucu kiralarken SLA yüzdesi ne kadar olmalı?

İş yükünüze bağlıdır. Önce kaldırabileceğiniz aylık kesintiyi dakika olarak belirleyin, sonra SLA'yı bu sayıyla karşılaştırın. Planlı bakımın hariç tutulup tutulmadığı, yüzdenin kendisi kadar önemlidir.

Kişisel veri işliyorsam sunucu mutlaka Türkiye'de mi olmalı?

KVKK yurt dışında sunucu kullanımını yasaklamaz, ancak yurt dışına aktarım için ek şartlar getirir. Türkiye'deki bir sunucu bu yükü azaltır. Yalnız sunucunun değil, yedeklerin de nerede tutulduğunu kontrol edin.

Deneme süresi olmayan sağlayıcıyı nasıl test ederim?

Aylık ödemeli en küçük paketi bir ay kiralayıp teslim günü doğrulama betiğini farklı saatlerde çalıştırın. Destek hattına basit bir teknik soru sorarak yanıt süresini de ölçebilirsiniz.

Bu işi hazır yapmak isterseniz

Bu listedeki soruları bizim için de sorabilirsiniz. Lokasyonu İstanbul ya da Strasbourg olarak seçebileceğiniz bulut sunucu sayfasında paket ayrıntılarını görebilir, yanıt alamadığınız madde olursa destek ekibine yazılı olarak sorabilirsiniz.

Sonuç

Sunucu kiralama kararını teklifteki dört satır değil, bu 15 maddenin yanıtları belirler. Önce iş yükünüzü ve kesinti toleransınızı yazın. Ardından CPU limiti, disk tipi ve IOPS, ağ ve lokasyon, yedek, SLA, sözleşme ve lisans sorularını her sağlayıcıya aynı sırayla sorun ve yanıtları yazılı alın. Sunucuyu teslim aldığınız gün de söz verilen değerleri ölçün.